با وقوع زمين لرزه هايي به بزرگي 4 ريشتر و در اعماق زمين
لرزه هاي كوچك زير پاي تهران
امير موسي كاظمي
طبق ادعاي رئيس مركز تحقيقات ساختمان و مسكن كه با استناد به نتايج حدود 60 ايستگاه لرزه شناسي اين مركز در تهران اعلام شده، اين زمين لرزه هاي 4 ريشتري به دليل عمق زياد، محسوس نيستند
شايد باور خبرهاي زلزله اي از سوي هر منبع ديگري جز مركز ژئوفيزيك دانشگاه تهران كمي مشكل باشد، اما اعلام خبر وقوع روزانه 3 زمين لرزه 4 ريشتري در شهر تهران از جانب مركز تحقيقات ساختمان و مسكن، آنقدر مهم و تاثيرگذار است كه حتي لحظه اي در مورد سنديت آن ترديد نكنيم.
ادعاي رئيس مركز تحقيقات ساختمان و مسكن كه با استناد به نتايج حدود 60 ايستگاه لرزه شناسي اين مركز در تهران اعلام شده، بيانگر اين است كه اين زمين لرزه هاي 4 ريشتري به دليل عمق زياد، محسوس نيستند، اما معلوم نيست هميشه اوضاع بر وفق مراد باشد.
لرزه خيزي گستره تهران
با مروري كوتاه بر تاريخ لرزه خيزي ايران مي توان به اين نتيجه رسيد كه كشور ما در يكي از مناطق بسيار زلزله خيز دنيا قرار دارد و فلات ايران يكي از فعال ترين مناطق جهان از اين نظر است، به نحوي كه به طور متوسط در هر دهه يك زمين لرزه به بزرگي 7 ريشتر، گوشه اي از اين خاك پهناور را ويران كرده و خسارات و لطمات فراوان جاني و مالي به بار آورده است. زلزله هاي سلماس (1309)، درود (1322)، بوئين زهرا (1341)، طبس (1357)، رودبار (1369) و بم (1382) نمونه هايي از اين زلزله هاي مخرب هستند.
تجربيات حاصل از زمين لرزه هاي ويران كننده كشور در مناطقي كه تا كنون نسبتا آرام تلقي مي شدند، بيانگر اين مهم است كه ارزيابي و تخمين پتانسيل لرزه اي به طور دقيق و صحيح، در هر نقطه از كشور، طبق شواهد جديد و قديم امري ضروري است.
دكتر بهروز گتميري، كارشناس شهرسازي در اين باره مي گويد: ايران از نظر زمين شناسي، ساختمان يكنواختي ندارد، به اين منظور بخش هايي كه حوادث زمين شناسي مشابهي پشت سر گذاشته اند را در يك زون يا منطقه قرار داده و به اين ترتيب كشور را به مناطق يا زون هايي تقسيم مي كنند كه هر يك با اختصاصات ويژه اي مشخص مي شوند. قسمت عمده محدوده مورد مطالعه در زون البرز مبين اين نكته است كه اغلب زمين لرزه هاي اين محدوده، بزرگ و از نوع كم عمق تا متوسط هستند و به بيان ديگر بخش شرقي البرز از بخش غربي آن لرزه خيزتر است.
محدوده مجموعه شهري تهران از ديدگاه فيزيوگرافي ويژگي هاي بسيار متفاوتي دارد. قسمت هاي شمالي استان منطبق با رشته كوه هاي البرز و چين خوردگي هاي حاشيه آن بوده و داراي شرايط كوهستاني است.عملكرد گسل هاي فراوان در اين نواحي و تاثيرگذاري عوامل گوناگون زمين ساختي همراه با حضور مجموعه گوناگوني از سنگ هاي آذرين و رسوبي و همچنين نفوذ جبهه هاي هواي مرطوب و ميزان بارش نسبتا خوب در بعضي از مناطق آن، توجه خاصي را به اين منطقه از ديدگاه پتانسيل لغزش طلب مي كند.
از ميان گسل هاي موجود در محدوده تهران، گسل هاي بنيادين مانند مشاء، فشم يا گسل طالقان ارتباط بسيار مشخصي با لغزش هاي واقع در حريم خود نشان مي دهند.
قاسم حيدري نژاد، رئيس مركز تحقيقات ساختمان و مسكن معتقد است: در ميان گسل هاي تهران، گسل ري نسبت به گسل مشاء از اهميت كمتري برخوردار است ولي در موقع بروز زلزله به دليل سستي زمين و وجود بافت هاي فرسوده در جنوب تهران، تلفات و خسارات بيشتري را وارد مي كند.
به گفته او در تقسيم بندي ايران، منطقه زاگرس زمين لرزه هاي بيشتر ولي كم خطرتر و منطقه البرز، زمين لرزه هاي كمتر ولي پرخطرتر دارد.
حيدري نژاد تعيين حريم گسل تهران را كار بسيار سختي مي داند كه مركز تحقيقات ساختمان و مسكن پس از 3 سال موفق به تعريف صورت مسئله شده است: وسايل بسيار پيشرفته اطلاعات و متخصصان ژئوفيزيك، زمين شناسي، نقشه برداري با ماهواره و استفاده از متخصصان خارجي از جمله ملزومات تعيين حريم گسل هاي تهران بودند كه به تدريج فراهم شده اند و اكنون در مرحله اي هستيم كه با تعيين بودجه، كار را آغاز كنيم.
آماده سازي تهران
هرچند هيچ گاه نمي توان خطر وقوع زلزله را به طور كلي از بين برد، اما شايد بتوان درصد ريسك آن را پايين آورد. درحال حاضر ستاد مديريت بحران در تمامي مناطق 22گانه با رياست شهرداران مناطق، فعاليت مي كنند ولي به نظر مي رسد براي آمادگي در برابر زلزله، ستادهاي بيشتري مورد نياز است. مازيار حسيني، رئيس مركز مديريت بحران شهر تهران در اين باره مي گويد: تشكيل دفاتر مديريت بحران در مناطق شهرداري، با حضور نيروهاي متخصص مديريت بحران كه در هريك از آنها، سه مدير در قالب امور آمادگي، مدير امور مقابله و مدير امور پيشگيري فعاليت مي كنند، از اهداف مهم مركز در قالب برنامه هاي كوتاه مدت است و تشكيل ستادهاي مديريت بحران نواحي با جلب مشاركت تك تك شهروندان تهراني از برنامه هاي بلند مدت مركز مديريت بحران پايتخت است. آماده سازي شهرتهران براي مقابله با سوانح طبيعي بويژه زلزله از طريق ساماندهي برنامه هاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت، با تاكيد بر مقاوم سازي ساختمان هاي موجود، ارتقاي كيفيت ساخت و ساز شهري در شرايط فعلي و در نظر گرفتن نكات و نقطه نظرهاي لرزه اي در تهيه طرح تفصيلي تهران، از جمله راهكارهايي است كه مركز مديريت بحران تهران در نظر دارد، اما آيا پيشبرد اين برنامه ها بدون مشاركت مردمي كه هنوز وقوع زلزله را جدي نگرفته اند، عملي است؟ مازيار حسيني مي گويد: تنها راه جلب اعتماد و اطمينان مردم كار است و كار. راهي غير از اين نداريم. بايد آنقدر كار كنيم تا مردم اثرات آن را به صورت ملموس ببينند و در اين راه به ما بپيوندند.
روزي كه شايد بيايد
گرچه حتي تصور وقوع زلزله در تهران، عذاب آور و وحشتناك است، اما با اين حال نمي توان رسيدن چنين روزي را به واسطه تلخ بودنش منكر شد. نمي توان به گسل التماس كرد كه تكان نخورد چرا كه آن نيز براي تجديد حيات خود نياز به تكان خوردن دارد. پس اين ما هستيم كه بايد ياد بگيريم چكار كنيم. اين واقع بينانه ترين حرف هاي رئيس مركز مديريت بحران شهر تهران است؛ اعترافي كه اگر آن را جدي نگيريم، شايد روزي مي آيد كه حتي پشيماني هم دواي دردمان نخواهد بود.
|