دوشنبه ۱۴ ارديبهشت ۱۳۸۳ - شماره ۳۳۶۷
ادبيات
Front Page

گفت وگو با دكتر محمد اسماعيل فلزي، مؤلف و مترجم
اندوهگنانه در جستجوي جاودانگي
علي اصغر محمدي
006072.jpg

اشاره
حماسه گيلگمش، از نخستين آثار ادبي دوران تمدن باستان است كه از بسياري جهات در خور تحقيق و تفحص و انديشه است. داستاني آموزنده و در عين حال حاوي مضامين فلسفي و اخلاقي كه در باب نگرش انسان هاي باستان به جهان و مسائل آن، انديشه هاي ژرف و نكته هايي باريك در خود نهفته دارد. متن اصلي حماسه به زبان هاي كهن تمدن هاي باستان و به صورت لوحه هايي تكه پاره است كه به زبان هاي گوناگون اروپايي ترجمه شده است. ترجمه اين اثر به زبان فارسي براي اولين بار در سال ۱۳۳۳ شمسي توسط دكتر داود منشي زاده انجام شد. احمد شاملو هم با مبدأ قرار دادن ترجمه دكتر منشي زاده، زبان حماسه را به شكلي شيوا و امروزي و تأثيربرانگيزتر ويرايش كرد كه در سال ۱۳۴۰ منتشر شد. دكتر احمد صفوي هم با اساس قرار دادن متن ساندارز، آن را تحت عنوان «پهلوان نامه گيلگمش» در سال ۱۳۵۶ منتشر كرد. در فوريه سال ۲۰۰۴ هم از روي حماسه گيلگمش فيلمي به كارگرداني راجر كريستين و بازيگري عمر شريف و پيتراوتول تهيه شده است. اخيراً چاپ دوم كتاب حماسه گيلگمش نوشته خانم ن.ك.ساندارز با ترجمه محمد اسماعيل فلزي از سوي انتشارات هيرمند روانه بازار نشر شد و همين امر بهانه اي شد تا گفت وگويي با وي داشته باشيم. محمد اسماعيل فلزي متولد ۱۳۴۴ شهرستان رشت و داراي دكتراي پزشكي عمومي است. از جمله آثار ترجمه شده وي كه به بازار نشر عرضه شده است مي توان به «حماسه گيلگمش» در سال ۷۶، مجموعه هاي داستاني «بي بي پيك» در سال ۸۱ و «ازدواج رندانه» در سال ۸۲ اشاره كرد.
«طب فرعي و شاخه هاي گوناگون آن» عنوان كتاب وي در مورد شاخه هاي گوناگون طب غيررسمي و كل نگر است كه به زودي منتشر خواهد شد. آخرين اثر ترجمه شده دكتر فلزي «خنده در تاريكي» نوشته ولاديمير نابوكف است كه در آينده نزديك روانه بازار نشر مي شود. آنچه مي خوانيد گفت وگوي ما با اين مؤلف- مترجم است.
* دليل انتخاب «حماسه گيلگمش» براي ترجمه چه بود؟
- براي نخستين بار در دوران كودكي با متني مصور از حماسه گيلگمش كه براي كودكان فراهم شده بود، آشنا شدم و به اين ترتيب علاقه مند اين اثر گرديدم. سال ها بعد و در دوران تحصيل متني از اثر را كه خانم ن.ك. ساندارز به زبان انگليسي نگاشته بود، خواندم. پس از جست وجو با نسخ ديگري از حماسه گيلگمش كه توسط استادان ادب فارسي از جمله دكتر داود منشي زاده، دكتر احمد صفوي و احمد شاملو (كه اخيراً به همت نشر چشمه منتشر شده است)، آشنا شدم. اما ترجمه كتاب توسط من در سال ۱۳۷۶ از روي علاقه به مضامين اين اثر و در شرايطي انجام شد كه ترجمه هاي قبلي در بازار موجود نبود و جاي خالي اين اثر پرارزش احساس مي شد. البته حماسه گيلگمش همچون ديوان حافظ، داراي نسخ تصحيح شده گوناگون است و هر ترجمه، ارزش خاص خود را دارد و تا جايي كه اطلاع دارم هيچ يك از نسخ موجود و قبلي اين حماسه در ايران مربوط به متن ساندارز نيست. متن دكتر داود منشي زاده متعلق به گئورگ بوركهارت است و از آلماني به فارسي برگردانده شده و متن شاملو دوتاست كه يكي ويرايش فارسي متن گيلگمش از دكتر منشي زاده است كه در سال ۱۳۴۰ به چاپ رسيد و متن دوم برگردان سبك شعري گيلگمش از فرانسه است. اما متن دكتر صفوي، تحقيق و تأليف ايشان با تكيه بر متون گوناگون، از جمله متن ساندارز است. هر كدام از اين كتب و ترجمه هاي ديگري كه نام نبرده ايم، ارزش خاص خود را دارند. از طرفي بايد توجه داشت كه آثار ادبي بزرگ دنيا بايد هر ده يا بيست سال يك بار مجدداً ترجمه شوند و به زبان امروزي درآيند و از آثار باستاني و كلاسيك ادبيات مي بايست نسخ انتقادي گوناگون در دسترس باشد تا عموم اهل مطالعه بتوانند برداشت واقع گرايانه از اثر پيدا كنند.
* شيوه ترجمه شما چگونه بود؟
- براي ترجمه اين اثر، علاوه بر مطالعه چندباره متن اصلي، به مطالعه كتب چندي در مورد اين حماسه و نيز تاريخ تمدن هاي كهن بين النهرين مثل سومر، آشور، بابل و غيره پرداختم و ضمن آشنايي با ميتولوژي يونان و روم كه راهنماي فهم اثر است، به كار ساير همكاران ايراني نيز توجه كردم و در پايان دست به ترجمه اين اثر زدم. اميدوارم ارباب فضل در مورد معايب آن مرا راهنمايي كنند. به هر حال به قول حافظ، «اين متاعم كه تو مي بيني و كمتر زنيم.»
006075.jpg

* در مورد حماسه گيلگمش توضيح دهيد.
- حماسه گيلگمش داستاني برخاسته از تمدن سومر است كه مقبول طبع مردم دنياي قديم واقع شده و از آن نسخ متعددي به زبان هاي باستاني تهيه كردند و به خط ميخي محفوظ نگاه داشتند. بديهي است در حين بازنويسي اثر بر كتيبه هاي گلي يا سنگي، حذف و اضافاتي انجام مي شد. چنانچه كاتبان آثار منظوم و منثور فارسي نيز چنين كرده اند. به اين ترتيب نسخ متعددي از حماسه و داستان اوليه تمدن سومر شكل گرفت. پس از سقوط و تباهي آن تمدن ها با انجام اكتشافات باستان شناسي در سده بيستم و كشف رمز خط ميخي، دانشمندان موفق به خواندن حماسه و ترجمه آن به زبان هاي اروپايي شدند. پرواضح است كه لوح هاي سنگي، شكستگي و افتادگي بسيار دارند و انباشته از اصطلاحات و عبارات مبهم هستند. در عين حال متن اصلي از خط ميخي به صورت شعر است در دوازده لوحه سيصد بيتي. بديهي است به هنگام ترجمه از خط ميخي به زبان هاي اروپايي، صورت شعري متن زايل مي شود. از طرفي چون مترجمين متعددي اقدام به ترجمه  اثر به زبان هاي اروپايي كرده اند و متن هاي بسيار متنوعي از حماسه به زبان هاي گوناگون رايج اروپايي وجود دارد، آنچه در متن خانم ساندارز با آن روبه رو هستيم، تلفيقي قابل قبول با پرهيز از ابهامات و جملات معترضه و مسائل قابل نقل در متون آكادميك است. داستان گيلگمش درباره پهلواني است كه فرمانرواي كشور خويش است، دوستي وفادار مي يابد و همراه او به جنگ پليدي ها مي رود. ليكن دوستش به دليل تعرض به حيطه قدرت خدايان، محكوم به بيماري و مرگ مي شود. گيلگمش در غم از دست دادن دوست گرامي خودش به سوگ مي نشيند و هول و انديشه مرگ، وجودش را فرا مي گيرد. مصمم مي شود كه به جست وجوي حيات جاويد برآيد. اما پس از تلاش هاي بسيار وقتي به جايي مي رسد كه انساني با عمر جاويد در آن مي زيد، به او مي گويند زندگي جاويد بهره آدمي نيست. سهم آدمي آن است كه بخورد و بياشامد و از زندگي در كنار خانواده بهره گيرد و تقدير او اين است كه بميرد. انساني كه تحمل ايستادگي حتي در برابر خواب را نيز ندارد، شايسته زندگي جاويد نيست. گيلگمش خسته و افسرده تصميم به بازگشت مي گيرد. به او راه وصول به هديه اي ارزشمند را- گياهي كه خوردن آن انسان را جوان مي كند- مي آموزند. اما پس از رسيدن گيلگمش به اين گياه پرارزش، ماري در كنار آبگير به هنگام غفلت وي گياه را مي ربايد و لذا گيلگمش زار و خسته و فرسوده از دشواري ها، با دستاني خالي به سرزمين خويش برمي گردد. فرمان مي دهد تا ماجراي زندگي اش را براي عبرت آيندگان بر سنگي بنويسند و خود در پايان جان مي سپارد.
* در اين داستان گيرا و جذاب به چه درون مايه هايي برمي خوريم؟
- در اين داستان با درون مايه هاي چندي روبه رو مي شويم كه در عين حال ما را با طرز تفكر و روان شناسي مردمان دنياي قديم آشنا مي كنند و چه بسا ما را به زمينه هاي مشتركي كه خود با آنها داريم، واقف مي سازد. از جمله زمينه هاي مشترك مي توان به اين موارد اشاره كرد:
- دوستي اساس تمدن و حيات معنوي بشر است و انسان زماني از حالت وحشي به در مي آيد كه زندگي را دوست بدارد و اين دوست داشتن او را اهلي مي كند.
- سلامت جسمي و روحي، پهلواني و جوانمردي ستودني است. ترس و سستي مايه تباهي است و بايد از آن دوري جست.
- علي رغم تمايل شديد انسان به ناميرايي، مرگ تقدير اوست. گريز ناپذيري از مرگ، هويت هستي آدمي است كه حافظ مي فرمايد: «نيستي است سرانجام هر كمالي كه هست.»
- انسان موجودي ظلوم و جهول، خطاكار و فريبكار و سرشار از اضطراب و دلهره مرگ است.
- دنياي پس از مرگ هولناك و آشفتگي زا و چون شكنجه گاهي است.
درباره اين اثر و مضامين آن مي توان از ديدگاه هاي مختلف بحث كرد. اما بايد اين امر را به مجالي ديگر و فرصتي مغتنم تر سپرد.

بازارچه كتاب

فلسفه بلاغت
نويسنده: آي.ا.ريچاردز/ مترجم: علي محمدي آسيابادي/ نشر قطره/ چاپ اول، ۱۳۸۲/ ۱۵۱ صفحه، رقعي/ ۱۲۰۰ تومان.
كتاب حاضر حاوي شش سخنراني ريچاردز در دانشكده «برين ماور» است، طرح اجمالي «بلاغت احيا شده» است در مقابل «بلاغت سنتي». نظريه اي كه تحت عنوان «فرمول بافت معني» در دومين سخنراني اين كتاب مطرح مي كند، چكيده اي از نظريه اوست كه در كتاب «معني معني»، «The meaning of meaning» كه نويسنده آن را به اتفاق «سي.كي.آگدن» نوشته به  طور مبسوط بيان شده است. گاهي مطلبي را كه در آن كتاب در ده ها صفحه توضيح داده است، در كتاب حاضر در يك پاراگراف بيان مي كند.
ايور آرمسترانگ ريچاردز (۱۹۶۵-۱۸۹۳م) يكي از تأثيرگذارترين متفكران جديد در حوزه هاي روانشناسي، فلسفه، زبانشناسي و نقد ادبي بوده است. تأثير نظريات او در بسياري از مكاتب بزرگ نقد ادبي و نظريه هاي زبانشناسي، معني شناسي و هرمنوتيك كاملاً مشهود است.
زندگي واقعي من
نويسنده: شهين دخت زرين بخش/ ناشر: نخستين/ چاپ اول، زمستان ۱۳۸۲/ ۲۰۰ صفحه، رقعي/ ۱۵۰۰ تومان.
006069.jpg

نگارنده كتاب كه سال ها دبير آموزش و پرورش تهران بوده است در گفت وگويي كوتاه در باره «زندگي واقعي من» اظهار داشت: اين كتاب كه نخستين  تجربه من در امر نويسندگي كتاب است، داستان واقعي زندگي يكي از شاگردانم است. زندگي دختري كه با وجود انبوه مشكلات و مرارت ها، مقاوم و مبارز بود تا اين كه موفق و خوشبخت شد. وي زندگي پرتلاطم شاگردش را كه هر زمان وضعيت او فرق مي كرد، به عنوان انگيزه اصلي در نوشتن اين كتاب عنوان كرد و افزود: با همراهي خود او كه اكنون از دوستان خوب من است، داستانش را به پايان بردم.وي در پاسخ به اين سؤال كه كدام بخش داستان بيشتر در شما تأثير داشت، گفت: زماني كه شهلا، قهرمان داستان فارغ التحصيل شد و ازدواج كرد. از اين دبير بازنشسته، كتاب ديگري با نام «ده فرمان زندگي و ضرب المثل ها و گفته هاي بزرگان» به چاپ رسيده و كتاب ديگري تحت عنوان «ياد نوشته هاي يك معلم» به زودي به بازار نشر عرضه خواهد شد.
***
فيزيولوژي پس از برداشت (مقدمه اي بر فيزيولوژي و جابجايي ميوه، سبزي ها و گياهان زينتي)
نويسندگان: ران ويلس، باري مك گلاسون، داگ گراهام و داريل جويس/ مترجم: مجيد راحمي/ ناشر: دانشگاه شيراز/ ۱۳۸۲، ۴۳۷ صفحه/ ۱۸۰۰ تومان.
از تحصيل تا اشتغال (جلد دوم)
مؤلف: عليرضا تاج آبادي/ ناشر: انتشارات تك تاج/ چاپ اول، ۱۳۸۲/ ۱۵۳ صفحه/ ۳۵۰۰ تومان.

كتابهاي رسيده
انتشار چهار كتاب از اقبال

انتشارات اقبال، چهار عنوان كتاب درباره علامه محمد اقبال لاهوري را براي استفاده از علاقه مندان به زبان و ادب پارسي به بازار نشر عرضه كرده است. فهرست اين كتابها به شرح زير است:
لعل روان
نويسنده: محمد بقايي (ماكان)/ ۶۰۱ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون/ ۴۵۰۰ تومان.
لعل روان، حاوي شرح و بررسي تطبيقي غزل هاي اقبال است.
ميكده لاهور (كليات فارسي علامه اقبال)
تصحيح و مقدمه: محمد بقايي (ماكان) ۶۳۶ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون/ ۴۵۰۰ تومان.
ميكده لاهور شامل كليات فارسي علامه اقبال همراه با فرهنگ جامع لغات و اصطلاحات است.
قلندر و شهر عشق
نويسنده: محمد بقايي(ماكان)/۳۵۲ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون/ ۳۵۰۰ تومان.
در اين كتاب سيزده خطابه و گفتمان درباره محمد اقبال لاهوري آمده است.
در شبستان ابد
نويسنده: محمد بقايي (ماكان) ۴۵۳ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون / ۴۰۰۰ تومان.
«در شبستان ابد» حاوي شرح و بررسي تطبيقي جاويد نامه اقبال است.
انتشار چند كتاب جديد از سوي نشر قطره
006078.jpg

نشر قطره، به تازگي چند عنوان كتاب جديد با موضوعات مختلف روانه بازار نشر كرده است. فهرست برخي از كتاب ها به اين شرح است:
قرآن و مثنوي
تدوين: بهاءالدين خرمشاهي و سيامك مختاري ۷۲۷ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون/ ۵۵۰۰ تومان.
رنج هاي آنجلا
نويسنده: فرانك مك كورت/ ترجمه: ابراهيم يونسي/ ۶۰۰ صفحه، رقعي/ با جلد سلفون/ ۴۵۰۰ تومان.
شعله حضور و مديتيشن
نويسنده: كريشنا مورتي/ ترجمه: محمد جعفر مصفا/ ۱۹۸ صفحه، رقعي/ ۱۵۰۰ تومان.
جلوه هاي عرفان و چهره هاي عارفان
نويسنده: علي اصغر حلبي/ ۴۷۰ صفحه، وزيري/ با جلد سلفون/ ۳۸۰۰ تومان.
كتاب حاضر سومين اثر نويسنده در باره عرفان و تصوف است.
جهان در آستانه قرن بيست و يكم
نويسنده: اريك جي، هابسبام/ مترجم: ناهيد فروغان/ ۲۲۴ صفحه، رقعي/ ۱۵۰۰ تومان.

|  ادبيات  |   اقتصاد  |   انديشه  |   سياست  |   فرهنگ   |   ورزش  |
|  هنر  |

|   صفحه اول   |   آرشيو   |   بازگشت   |