الهام رضاخاني
ديابت نوع يك، بيماري است كه در اثر كمبود انسولين به وجود مي آيد. انسولين هورموني است كه باعث وارد شدن قند به داخل سلول هاي بدن شده و انرژي لازم براي انجام اعمال حياتي سلول را فراهم مي سازد. بر اثر كمبود يا فقدان انسولين، قند وارد سلول ها نمي شود و در نتيجه ميزان آن در خون افزايش مي يابد و با علايمي چون احساس تشنگي، پرنوشي، پرادراري و پرخوري همراه است.
تعداد مبتلايان به ديابت در دنيا و دركشور ما كم نيست. ديابت نوع يك در كودكان ،  نوجوانان و افراد زير 40سال بروز مي كند و از آنجايي كه انسولين از راه خوراكي در اين بيماران جذب نمي شود، تنها راه درمان تزريق زير جلدي است كه دو يا سه مرتبه در روز تكرار مي شود و مشكلاتي را در زمينه هاي مختلف براي اين بيماران به وجود مي آورد.
تحقيقات زيادي در دنيا در حال انجام است تا راهي براي درمان اين بيماري به غير از تزريق انسولين پيدا شود ولي هنوز به جز آن راهي وجود ندارد. چندي است كه محققان كشورمان از دانشگاه هاي ايران، تهران و تربيت مدرس، براي اولين بار در دنيا موفق به شناسايي تركيبي جديد از گياه گزنه شده اند كه مصرف خوراكي آن در درمان ديابت نوع يك، موجب كاهش ميزان قند خون شده است. در اين رابطه با يكي از اعضاي گروه تحقيق، دكتر مريم رزاقي آذر، استاد دانشگاه علوم پزشكي ايران و فوق تخصص غدد درون ريز و متابوليسم كودكان، گفت وگويي صورت گرفته است.
چگونه به خاصيت درماني اين گياه پي برديد؟
حدود۷سال پيش در مراجعه يكي از بيماران ديابتي به انستيتو غدد و متابوليسم ايران و كنترل مداوم قند خون اين بيمار متوجه شدم كه روند اين كنترل سير نزولي داشته و به تدريج ميزان آن در حد قابل ملاحظه اي كمتر شده است و بعد از سوالاتي كه از بيمار به عمل آمد، مشخص شد كه وي از عرقيات سنتي مثل عرق سيب، عرق شويد و عرق گزنه استفاده كرده است، باتوجه به مطالعات قبلي كه نشان مي داد عرق سيب و شويد داراي چنين خاصيتي نيستند، مطالعه و تحقيق روي عرق گزنه آغاز شد و در قالب موضوع پايان نامه يكي از دانشجويان رشته بيوشيمي - بيوفيزيك دانشگاه تهران مورد بررسي قرار گرفت و در آزمايش هاي اوليه تاثيرات مثبت اين گياه در كاهش ميزان قند خون مشاهده شد.
از آن زمان تحقيقات سلسله واري با كمك همكارانم - دكتر غلامحسين رياضي و دكتر محمدتقي خاني - استادان بيوشيمي دانشگاه تهران و تربيت مدرس، روي اين گياه آغاز و منجر به استخراج، خالص سازي و شناسايي مولكول ماده موثره شد. بعد از مدتي مشخص شد كه اين ماده ترشح انسولين را افزايش داده و اثر مثبتي بر افزايش اسيد لاكتيك عضله و گليكوژن كبد دارد.
اين تركيب جديد روي چند بيمار آزمايش شده است؟
بعد از اينكه اثرات بيولوژيك فراكسيون هاي مختلف استخراج شده و در هر مرحله روي موش هاي آزمايشگاهي مورد بررسي قرار گرفت، سرانجام ماده موثري كه قند خون را پايين مي آورد مشاهده شد و بعداز انجام آزمايش هاي لازم، اين تركيب روي 10بيمار ديابتي داوطلب در بيمارستان حضرت علي اصغر ع آزمايش و مطالعه شد و در مورد آنان نيز نتيجه همان پايين آمدن ميزان قند خون بود. اين ماده براي اولين بار در جهان شناسايي شده و بايد كار بيشتري روي آن انجام شود. ما اين ماده را به ثبت رسانديم و حاضريم با كارخانه هاي داروسازي علاقه مند، همكاري لازم جهت تبديل آن به دارو را آغاز كنيم.
چه مراحلي بايد طي شود تا اين ماده به دارو تبديل شود؟
در ابتدا بايد آن را سنتز كنيم چون استخراج آن بسيار سخت و وقتگير است.
چنانچه ما مجبور بوديم تا براي انجام كارهاي تحقيقاتي خود به ميزان بسيار زيادي از اين گياه را فراهم كنيم تا مقدار كمي ماده موثره به دست بياوريم. در صورت كمك دولت براي وارد كردن موادي كه ساخت ماده موثره را ممكن مي سازد، خيلي سريع تر به نتيجه مي رسيم.
گياه گزنه در چه منطقه يا مناطقي از ايران وجود دارد؟
اين گياه در مناطق مختلفي از ايران رشد مي كند ولي اين نوع گزنه خاص فقط در ناحيه شمال كشور وجود دارد كه داراي چنين خاصيتي است، چرا كه گياهان منطقه قزوين به طور مثال هيچ اثري در كاهش قند خون از خود نشان ندادند. استفاده از گياه گزنه در كشور ما به سالها قبل برمي  گردد كه به صورت عرق گزنه يا دم كرده آن از عطاري ها براي بيماران تجويز شده است. كما اينكه بسياري از داروهاي مورد استفاده در طب نوين نيز منشاء گياهي دارند و بعد از شناسايي و خالص سازي به دارو تبديل شده اند.
آيا اين ماده از لحاظ عملكرد شبيه انسولين است و چه مزيتي نسبت به آن دارد؟
مزيت اين تركيب، خوراكي بودن آن است كه در مقايسه با شيوه درمان ديابت نوع يك كه تزريق زير جلدي انسولين است، امتياز بزرگي محسوب مي  شود. در بررسي عملكرد اين ماده زماني كه آن را داخل حفره شكمي موش ها تزريق كرديم و اين مساله مطرح شد كه شايد اين ماده موجب كاهش جذب گلوكز از راه روده مي شود دليل آن در موش  مصرف  سبزي ها است، ولي در آزمايش هاي بعدي دريافتيم كه مصرف خوراكي اين تركيب نيز موجب جذب روده اي در موش ها شده و قند خون را كاهش مي  دهد و اثرات بيولوژيك آن مشابه انسولين عمل كرده و گليكوژن را بالا مي  برد. همچنين در بررسي هاي آزمايشگاهي يك بيمار كه طي سه ماه انجام شد، از نظر خوني در كار كليه و كبد هيچگونه عارضه اي مشاهده نشد، ولي در عين حال لازم است كه اين مطالعات روي تعداد بيشتري از بيماران و به مدت طولاني تر انجام شود. آنچه كه به ما جرات آزمايش اين ماده روي بيماران داد، اين بود كه سازمان غذا و داروي آمريكا سالهاست كه گزنه را به صورت يك گياه خوراكي شناخته است و بيماران عصاره آن را براي درمان بزرگي پروستات و آلرژي و موارد متعدد ديگر مصرف مي كنند.
بازتاب تلاش شما و همكارانتان در داخل و خارج از كشور چگونه بود؟
گزارش اين موضوع در داخل و خارج بازتاب متفاوتي داشته و در ايران با استقبال روبه رو شده به طوري كه با مراجعه بسيار زياد بيماران مواجه شديم و در خارج از كشور به عنوان مثال بعد از ارايه گزارش اين تحقيق در كنفرانس IDF يكي از كمپاني هاي داروسازي خريد اين طرح را به صورت محرمانه به ما پيشنهاد كرد كه البته با مخالفت گروه رو به رو شد.
ما تا به حال موفق شديم كه به مدت 20 سال اين طرح را در ايران به ثبت برسانيم و براي ثبت جهاني آن نيازمند كمك دولت هستيم، چرا كه درك شناسايي اين تركيب با توجه به آمار بالاي مبتلايان به ديابت در دنيا به خصوص نوع يك آن، مورد اهميت قرار مي گيرد و همين مساله ما را بر آن مي دارد تا براي تبديل اين ماده به دارو، تحقيقات بيشتري را پيگيري كنيم.

دكتر فرامرز علايي متخصص پروتزهاي دنداني، عضو هيات علمي دانشگاه دندانپزشكي دانشگاه شهيد بهشتي و دبير سمپوزيوم پروتز در دهه 80 در چهارمين كنگره انجمن علمي پروستودونتيست هاي ايران كه از تاريخ 11-13 آذرماه در سالن همايش هاي رازي برگزار مي شود اعلام كرد: اهميت اصلي كنگره هاي تخصصي، معرفي تكنولوژي جديد و ايجاد انگيزه در دانشجويان است. دكتر علايي گفت: انجمن متخصصان پروتزهاي دنداني يكي از شاخه هاي جامع دندانپزشكي كشور است و برگزاري كنگره تخصصي اين انجمن در كنار كنگره هاي تخصصي ساير رشته ها به افزايش كيفيت علمي رشته دندانپزشكي كشور منتهي مي شود.دكتر علايي افزود: چهارمين كنگره انجمن پروستودونتيست هاي ايران نقش موثري در معرفي تكنولوژي جديد و انتقال تجارب متخصصان برجسته داخلي و خارجي به دندانپزشكان و به خصوص به دانشجويان از جهت افزايش انگيزه و گسترش افق ديد علمي آنها خواهد داشت.

مصرف بيش از اندازه ويتامين A مي تواند خود را به صورت درد مفاصل، ريزش مو و دل بهم خوردگي نشان دهد. از ديگر عوارض مصرف زياد ويتامينA مي توان به اسهال، استفراغ، بي اشتهايي، تاري ديد، قاعدگي نامنظم، پوسته پوسته شدن پوست، خشكي و سردرد اشاره كرد در حالي كه كمبود ويتامين A مي  تواند منجر به عقيمي مردان، شب كوري و... شود. ويتامين A يك ويتامين محلول در چربي است كه به صورت رتينول و كاروتن وجود دارد كه فرم رتينول آن فقط در غذاهاي حيواني يافت مي شود درحالي كه فرم كاروتن هم در غذاهاي حيواني و هم در غذاهاي گياهي وجود دارد. مقدار مورد نياز اين ويتامين براي افراد بالغ 10 هزار واحد بين المللي است. از جمله منابع اين ويتامين مي توان به روغن كبد ماهي، هويج، سبزي هاي سبز و زرد، زرده تخم مرغ، شير و فرآورده هاي آن ، مارگارين و ميوه هاي زرد اشاره كرد.

از 63 هزار پزشك عمومي فارغ التحصيل، 15 هزار پزشك فاقد شغل يا مشاغل در حرفه ديگري هستند و اين در حالي است كه نسبت پزشك به جمعيت در كشور هنوز به حد استانداردهاي جهاني نرسيده است.دكتر حسن هويدا، عضو شوراي عالي سازمان نظام پزشكي با اعلام اين مطلب افزود: در كشورهاي توسعه يافته به ازاي هر 1000 نفر جمعيت، 2 پزشك عمومي يا پزشك خانواده وجود دارد. در حالي كه اين نسبت در كشور ما رعايت نشده و حتي 25 درصد از جمعيت 63 هزار نفري پزشكان عمومي فارغ التحصيل، بيكار هستند.وي تخصص گرايي را در كنار شرايط بدكاري، سيستم ناكارآمد، تعرفه هاي غيرواقعي و بالا بودن هزينه هاي زندگي از عواملي دانست كه باعث نارضايتي جامعه پزشكان شده است.دكتر هويدا رفع اين مشكلات را فرهنگسازي و اجراي نظام سلامت ملي تعريف كرد.