امير موسي كاظمي 
حتما تا به حال اسم بورس به گوشتان خورده است يا تصوير افرادي كه به طور همزمان به چند گوشي تلفن پاسخ مي دهند و با دست علايم و اشارات مختلفي را نشان مي دهند، ديده ايد. آيا حركات شتاب زده، تنش آميز، پرهياهو و شادي ها يا افسوس هاي معامله گران كه بي هيچ ابايي ابراز مي كنند، برايتان عجيب و در عين حال سوال برانگيز نبوده است؟
اين دنياي بي قرار، اين قلمرو سوداها و اين جهان رازها و رمزها كه از ديد من و شما غريب وغير عادي جلوه مي كند، از ديد متخصصان و كارشناسان بورس، كاملا منطبق با موازين اقتصادي است. اما چگونه؟
بورس چيست؟
حتما تا به حال پيش آمده كه به قصد سرمايه گذاري در يك كار شخصي، مقداري از درآمد يا پس انداز خود را صرف كرده باشيد. اما قطعا نتوانسته ايد سرمايه گذاري هاي بزرگي كه در صنايع مختلف صورت مي گيرد را به تنهايي عهده دار شويد. چراكه اين كار خارج از توان و بنيه مالي شما و خانواده تان است. تامين مالي اين سرمايه گذاري ها يا به كمك نظام بانكي صورت مي گيرد يا از طريق فروش سهام واحدهاي توليدي و تجاري. خريداران سهام در واقع حاكمان بخشي از آن واحد صنعتي يا تجاري به حساب مي آيند. بدين ترتيب سهام به عنوان بخشي از دارايي يك واحد اقتصادي نياز به يك بازار خريد و فروش پيدا كرد؛ بازاري كه براي اولين بار در قرن پانزدهم ميلادي توسط بازرگانان و كسبه بلژيكي در شهر بورژ در ميداني به نام تربوئرس و مقابل خانه بزرگزاده اي به نام فن دربورزه تشكيل شد. واژه بورس هم به روايتي از نام همين خانواده گرفته شده است.
بدين ترتيب بورس اوراق بهادار يك بازار رسمي و دايمي است كه در يك محل معين تشكيل مي شود و در آن اوراق بهادار مورد معامله قرار مي گيرد.
اوراق بهادار
قبل از آشنايي با بورس و فعاليت هاي آن بايد اوراق بهادار را شناخت. مشهورترين اوراق بهادار همان پول كشورهاي مختلف است كه در بورس معاملات پول خريد و فروش مي شود، اما سهام شركت ها و واحدهاي توليدي، تجاري و خدماتي، اوراق قرضه منتشره توسط دولت و موسسات خصوصي و همچنين اسناد خزانه از انواع ديگر اوراق بهادار هستند كه امروزه در بازارهاي بورس مورد معامله قرار مي گيرند.
بورس در ايران 
انديشه برخورداري از بازار اوراق بهادار در ايران به دهه 1310 بازمي گردد.
در آن هنگام گروهي در بانك ملي ايران به مطالعه اين موضوع پرداختند و گزارشي را شامل جزئيات مربوط به تشكيل بازار اوراق بهادار تهيه كردند. اما راه اندازي بورس اوراق بهادار تا سال 1346 يعني زماني كه قانون آن تصويب شد به تاخير افتاد. طي 11سال فعاليت بورس تا پيش از انقلاب تعداد شركت ها، بانك ها و شركت هاي بيمه پذيرفته شده در بورس از 6 بنگاه اقتصادي با 2/6 ميلياردريال سرمايه به 105 بنگاه با بيش از 150 ميليارد ريال سرمايه افزايش يافت. امروزه و پس از پشت سر گذاشتن دوران ركود بورس ايران، حدود 400 شركت با سرمايه اي بيش از 70 هزار ميليارد ريال در فهرست پذيرفته شدگان در بورس اوراق بهادار تهران جاي دارند.
خريد سهام 
اول از همه بايد بدانيد كه براي حضور در بورس تنها 5 روز در هفته از شنبه تا چهارشنبه و از ساعت 9 تا 30:12 فرصت داريد. البته تعطيلات رسمي را هم بايد از اين ايام كسر كنيد.
نكته دوم اين است كه شما به عنوان خريدار يا فروشنده نمي توانيد راسا اقدام به معامله در بورس كنيد. خريد و فروش سهام شركت هاي سهامي در بورس اوراق بهادار از طريق كارگزاران صورت مي گيرد. كارگزاران بورس كه معمولا پس از گذراندن مراحل دشواري انتخاب شده اند افراد خبره و كاركشته اي هستند كه مدام تغييرات مالي شركت هاي ثبت شده در بورس را تحت مطالعه دارند و به طور مستمر اخبار اقتصادي، مالي و سياسي كشور و جهان را پيگيري مي  كنند. كارگزار بورس نه تنها بايد تخصص لازم را در امور اقتصادي و مالي داشته باشد، بلكه بايد فردي خوشنام بوده و سابقه تخلف مالي نداشته باشد.
اگر قصد خريد در بورس را داريد ابتدا بايد به يك كارگزار مراجعه و برگه هاي دستور خريد را تكميل كنيد و سپس به يكي از روش هاي ذيل خريد خود را انجام دهيد:
۱- خريد باز آزاد: اگر براي اولين بار است كه وارد بورس شده ايد و اطلاع دقيقي از وضعيت عملكرد شركت ها نداريد، بايد از اين روش استفاده كنيد. البته اول مبالغ پيشنهادي خود را در اختيار كارگزار قرار دهيد تا وي بهترين سهام را از لحاظ قيمت، سود و ساير عوامل براي شما خريداري كند.
۲- خريد سهام شخصي: پس از آشنايي با بورس و عملكرد شركت هاي حاضر مي  توانيد به كارگزار خود اعلام كنيد كه چنانچه سهم معيني از شركت مورد نظرتان به فروش رسيد، نسبت به خريداري آن اقدام كند. در اين نوع از خريد، كارگزار پايين ترين بهاي عرضه شده سهام را مورد توجه قرار مي  دهد.
۳- خريد سهام با قيمت معين: اگر آنقدر در بورس حرفه اي شده ايد كه بخواهيد سهام مشخصي را با بهاي تعيين شده خريداري كنيد، حتما از اين شيوه استفاده كنيد. كارگزار هم جز چشم گفتن كار ديگري نخواهد كرد.
فروش سهام 
به هر حال براي يك بورس باز حرفه اي، فروش سهام نه تنها افت ندارد، بلكه نشان دهنده تسلط او بر بازار است. شما مي  توانيد سهام خود را به يكي از روش هاي ذيل بفروشيد:
۱- فروش باز آزاد: در اين حالت شما به كارگزار اختيار مي  دهيد كه سهام شما را به بهاي حاكم در بازار صرف نظر از اينكه قيمت فروش سهام چقدر است، بفروشد. كارگزار هم سهام مزبور را به بالاترين بهاي پيشنهادي بازار به فروش خواهد رساند.
اطلاعات روزنامه اي 
اگر خواستيد قبل از عزيمت به تالار بورس از وضعيت عملكرد شركت ها مطلع شويد، مي  توانيد سري به روزنامه ها بزنيد. اطلاعات مربوط به معاملات بورس عموما به صورت ذيل در جرايد انتشار مي  يابد كه نشان دهنده مقدار مورد معامله و تغييرات قيمت يك سهم معين در يك روز مشخص است:
در نمونه فوق 2500 سهم كارخانه x طي روز مورد نظر معامله شده كه بالاترين قيمت سهم 375/15 ريال و پايين ترين قيمت آن 125/15 ريال و آخرين قيمت معامله شده هر سهم 250/15 ريال بوده است. ستون آخر هم نشان دهنده تغيير  آخرين قيمت سهم در روز مورد نظر با آخرين قيمت همين سهم در روز قبل است.
۲- فروش به قيمت معين: اگر مي  خواهيد سهام تان را به قيمت معين بفروشيد، بايد از اين روش استفاده كنيد. كارگزار نيز چنانچه قيمت سهام مزبور در بورس به حد مورد نظر شما رسيد، اقدام به فروش آن خواهد كرد.
۳- فروش با تعيين قيمت حداقل: گاهي اوقات شما مي  خواهيد سهامتان را بفروشيد ولي نه به هر قيمتي. در اين شيوه شما به كارگزار دستور فروش مي  دهيد ولي حداقل قيمت فروش را نيز تعيين مي  كنيد.
۴- فروش و خريد توامان سهام: اگر زماني خواستيد سهام خود را با اوراق بهادار ديگر معاوضه كنيد به كارگزار خود دستور فروش و خريد توامان بدهيد. البته ابتدا بايد نحوه واگذاري سهام خود را مشخص كنيد و سپس نوع و نحوه خريد سهام جايگزين را سفارش بدهيد.
حق كارگزاري
براي اينكه كارگزار بتواند تشريفات قانوني نقل و انتقال سهام را به جاي شما انجام دهد، بايد وكالتنامه اي را كه سازمان كارگزاران بورس تهيه كرده است، تكميل كرده وكارگزار را مجاز كنيد كه از سوي شما دفاتر مربوط به سهام شركت ها را امضا كند.
ضمنا فراموش نكنيد كه بايد پس از هر نوع معامله، اعلاميه خريد و فروش سهام كه توسط كارگزار فروشنده تكميل و به امضاي كارگزار خريدار رسيده را پس از تاييد ناظر جلسه بورس دريافت كنيد.
البته كار هنوز به پايان نرسيده. چرا كه شما بايد حق كارگزاري را در ازاي خدمتي كه اين قشر پر كار برايتان انجام داده اند به حساب آنها واريز كنيد. حق الزحمه كارگزاري معمولا يك درصد كل مبلغ سهام مورد معامله است كه به تساوي از خريدار و فروشنده سهام هر كدام نيم درصد دريافت مي  شود. اگر هم مبلغ مورد معامله از يكصد ميليون ريال بيشتر باشد، براي مبلغ مازاد بايد حداكثر نيم درصد ديگر پرداخت كنيد. نگران نباشيد جاي دوري نمي  رود!
مدارك مورد نياز
قبل از اينكه شال و كلاه كرده و به بورس برويد از همراه داشتن اصل شناسنامه عكسدار و يك برگ كپي  آن مطمئن شويد. ضمنا اگر وكالتي از ديگران داريد، ابتدا بايد آن را به تاييد اداره حقوقي سازمان بورس اوراق بهادار رسانده و تاييديه را به همراه اصل وكالتنامه و يك نسخه كپي آن به كارگزار تحويل دهيد.
اگر اهل خريد هستيد اصل فيش پول واريز شده به حساب كارگزار و اگر اهل فروش هستيد اصل برگ سهام خريداري شده را نيز فراموش نكنيد.