Hamshahri Newspaper

امير موسي كاظمي
نظرات بانك مركزي درباره ليزينگ در همه روزنامه هاچاپ شد. تيتر خبر اين بود: اخذ پيش دريافت از سوي شركت هاي ليزينگ غيرقانوني است.
در اين خبر، روابط عمومي بانك مركزي اقدام شركت هاي ليزينگ مبني بر اخذ پيش دريافت و وديعه از مردم را خلاف قوانين موجود در كشور و آن را قابل پيگرد قانوني عنوان كرده بود: طبق قوانين پولي و بانكي كشور، قبول سپرده از عموم مردم تحت هر عنوان و به هر شكلي منحصرا در حيطه اختيارات بانك ها و موسسات اعتباري داراي مجوز از بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران است و اين بانك موظف به اعمال نظارت بر بانك ها و موسسات اعتباري به منظور صيانت از منابع مالي سپرده گذاران نزد اين قبيل موسسات است.
بانك مركزي از مردم خواسته بود تا از وديعه قرار دادن وجوه خود نزد شركت هاي مختلف ليزينگ خودداري كنند و همچنين از شركت هاي ليزينگ نيز درخواست شده بود تا از دريافت وجوه متقاضيان قبل از تحويل كالا خودداري كنند.
اما تهديد بانك مركزي بر برخورد با شركت هاي مختلف از طريق مجاري قانوني چه عواقبي در پي دارد؟
ليزينگ چيست؟
در ليزينگ يا اجاره به شرط تمليك، فروشنده طبق قراردادي كالا را در اختيار خريدار قرار مي دهد و در واقع به او اجاره مي دهد. سپس در صورتي كه خريدار تا پايان موعد قرارداد تمام شروط پذيرفته شده را اجرا كند و تمام قسط ها را طبق قرارداد و هر ماه پرداخت كند، در آن صورت مالك كالا خواهد شد. تفاوت ليزينگ با فروش اقساطي در اين است كه در روش ليزينگ خريدار پس از اتمام قرارداد و به شرط انجام تعهدات خود صاحب و مالك كالا خواهد شد ولي در روش فروش اقساطي، خريدار در هنگام تحويل كالا مالك محسوب مي شود و طي چند سال اقساط را پرداخت خواهد كرد.
ليزينگ در ايران
اولين شركت ليزينگ ايراني در سال 54 تاسيس شد. قبل از انقلاب تعداد آنها به عدد 2 رسيد و در طول دهه 70 به تدريج 8 شركت ديگر به ثبت رسيد. از سال 80 تاكنون 71 شركت ليزينگ جديد پا به عرصه گذاشتند تا شمار آنها به 81 شركت برسد. از اين تعداد بانك ها و موسسات مالي 5 شركت و خودروسازان و بانك ها مشتركا 2 شركت و خودروسازان به تنهايي 6 شركت را در اختيار دارند و 68 شركت ديگر هم كاملا خصوصي هستند.
با اين وجود، آنچه مشخص است اينكه در ايران با وجود 81 شركت فعال، حجم معامله ليزينگ درصد اندكي از توليد ناخالص داخلي است. در اين شرايط آيا مي توان اميدوار بود كه ليزينگ تحولي در بازار ايران ايجاد كند؟
بدون شك بالا بودن نرخ سود تسهيلات بانكي و فعاليت اينگونه شركت ها فقط در يك عرصه يعني خودرو، از جمله عواملي هستند كه مانع بالا رفتن سهم ليزينگ در توليد ناخالص داخلي شده اند. شايد اگر شركت هاي مذكور با نرخ تسهيلات مناسب وارد بازار مسكن شوند و با تسهيلات پايين تر از 15 تا 10 درصد، مسكن و آپارتمان را با شرايط اجاره به شرط تمليك يا ليزينگ در اختيار مردم قرار دهند، تحول عظيمي در بازار ايران به وقوع بپيوندد.
در حال حاضر نرخ سود تسهيلات ليزينگ تحت تاثير نرخ بالاي سود بانكي، بسيار گران است به گونه اي كه نرخ سود تسهيلات بانكي براي خريد خودرو از 26 تا 29 درصد، براي خودروهاي سنگين، كار و تجارت از 23 تا 27 درصد و براي ماشين آلات راهسازي 24 درصد است. اما آيا با اين شرايط ادامه فعاليت اين شركت ها مقرون به صرفه است؟
آيا مي توان ازليزينگ، آن تحولي را كه قراربود در بازارايران ايجاد كند، انتظارداشت؟بويژه آن كه تاكنون برخي شركت هاي انحصاري،نام پيش فروش خود را ليزينگ گذاشته اند
نرخ ليزينگ كمتر از سود پس انداز
كارشناسان عمده ترين عامل اثر گذار بر فعاليت هاي ليزينگ در ايران را كاهش نرخ سود بانكي مي دانند و معتقدند اگر نرخ سود بانكي كاهش يابد و دولت تسهيلات و تكاليف را در قالب بودجه سالانه و تكليف به بانك ها براي كاهش نرخ سود بانكي از طريق پرداخت وام، توليد خودروهاي ارزان و با كيفيت، كمك به صنايع اشتغالزا و ... در نظر بگيرد، در آن صورت ليزينگ نيز فعال تر خواهد شد و به مصرف كننده و توليد كننده كمك خواهد كرد كه منابع لازم را براي تعادل در عرضه و تقاضا به دست آورند.
انجماد سرمايه با بهره بانكي بالا
در همين حال رئيس كميسيون اقتصادي مجمع امور صنفي، توزيعي و خدماتي تهران، گسترش ليزينگ را سبب افزايش واسطه گري مي داند و معتقد است: به جاي اجراي سياست هاي پرورنده دلالي گري بايد سياست هاي تزريق سرمايه در توليد و صنعت به كار گرفته شود.
محمد صادق مشايخ، هدايت سرمايه به جاي واسطه گري را مذموم دانسته و مي گويد: بهره هاي بانكي بالا موجب انجماد سرمايه ها در بانك ها و افزايش واسطه گري شده است.
افزايش كارآيي سيستم بانكي
مدير عامل يكي از شركت هاي ليزينگ در اين زمينه مي گويد: كارآيي سيستم بانكي و موسسات مالي اعتباري و ليزينگ براي تامين مايحتاج مردم بايد افزايش يافته و متناسب با شرايط صنعتي كشور بهبود يابد تا بتواند موجب شرايط رقابتي، كاهش هزينه هاي توليد و كمك به روند توليد و بازارسازي و ايجاد تقاضا و رونق در بازار شود و منابع كشور را در مقابل قطب هاي صنعتي جهان و منطقه حفظ كند و باز توزيع درآمد و ثروت جامعه و هدايت نقدينگي براي حمايت از توليد و كمك به تامين كالاهاي ضروري و معيشتي خانواده ها و صنايع كشور را به دنبال داشته باشد.
نوح پيشه معتقد است: اگر انبوه سازي مسكن و توليد خودرو توصيه شود و قيمت مسكن و خودرو روند با ثباتي را شاهد باشد در آن صورت شركت هاي ليزينگ مي توانند ابزاري براي توسعه و رونق مسكن و خودرو محسوب شوند و با بوروكراسي كمتر و سرعت عمل بيشتر در خدمت خانواده ها باشند و با ايجاد اطمينان و رعايت صرفه و صلاح، شرايط رقابتي بهتري را براي مصرف كننده ايجاد كنند. اما لازم است دولت منابع بودجه اي و اعتبارات خاصي رادر نظر بگيرد و شركت هاي ليزينگ را در تامين مسكن و خودرو و ساير مايحتاج مردم حمايت كند.
آيا با اين شرايط مي توان اميدوار بود كه ليزينگ تحولي اساسي در بازار ايران ايجاد كند؟
شايد اظهارات معاون حقوقي و امور مجلس وزير اقتصادي و دارايي يك هفته پيش از موضع گيري بانك مركزي پاسخي براي اين سوال باشد: تمام اشخاص حقيقي و حقوقي يا موسساتي كه به نوعي به عمليات بانكي مشغول هستند، بايد از بانك مركزي مجوز بگيرند.
حيدر مستخدمين حسيني با اشاره به ماده يك لايحه بازار غير متشكل پولي گفته بود: عمليات بانكي آن نوع عملياتي است كه امر واسطه گري بين عرضه كنندگان و متقاضيان وجوه و اعتبار بانكي و صدور كارت هاي اعتباري و پرداخت را انجام مي دهد.
وي با بيان اينكه اين لايحه شامل شركت هاي ليزينگ هم مي شود، آب پاكي را روي دست 81 شركت فعال و ساير متقاضيان تاسيس ريخته بود: شركت هاي ليزينگ كه تعداد آنها هر روزه در حال افزايش است نيز مورد بحث اين لايحه قرار مي گيرند، چرا كه از مردم سپرده دريافت مي كنند و در ازاي آن تسهيلات و اعتبار ارايه مي دهند. بنابراين مسووليت اين نوع شركت ها برعهده مقام ناظر پولي كه رئيس بانك مركزي است، خواهد بود.
با اين شرايط هر چند شايد اطمينان مردم به شركت هايي كه حالا ديگر تحت نظارت بانك مركزي فعاليت مي كنند و حق دريافت وديعه قبل از تحويل كالا را هم ندارند بيشتر شده باشد، ولي آيا مي توان از ليزينگ، آن تحولي را كه قرار بود در بازار ايران ايجاد كند، انتظار داشت؟ بويژه آن كه تاكنون برخي شركت هاي انحصاري، نام پيش فروش خودروي خود را ليزينگ گذاشته اند.