شاهرخ كرم سيما
آشنايي با مهارتهاي ورزشي و آگاهي از اثرات و نتايج درماني- تقويتي آنها به خصوص اجراي تمرين هاي منظم و مستمر ورزشي موجب مي شود كه معلولان تحرك بيشتري به دست آورند و از كارايي و تندرستي مطلوب تري برخوردار شوند. بديهي است چنين موفقيتي از نظر فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي نيز بسيار با ارزش و حايز اهميت است. اصولاً بعد از شناخت عارضه معلوليت بايد به دنبال راهكار ها و برنامه ريزي هاي بعدي جهت مقابله و رفع آن بود و يكي از مؤثرترين و كارآمدترين برنامه ها براي نيل به اهداف ياد شده شركت در فعاليت هاي ورزشي است. اما قبل از برنامه ريزي، بايد از معلولان و توانمندي ها و محدوديت هاي آنان شناخت كافي صورت گيرد.
ورزش نقش بسيار مؤثري در رشد اجتماعي معلول و تسهيل روند عادي سازي و بهبود قواي جسماني و ذهني آنها دارد و از بروز عوارض ناشي از معلوليت كه در آينده گريبانگير فرد مي شود پيشگيري مي كند. براي شركت در فعاليت هاي ورزشي بايد اطلاعات كافي از ورزش ها و امكانات لازم آن در اختيار افراد قرار گيرد. در كشور ما نيز در سالهاي گذشته گام هاي مؤثري در زمينه توسعه و تعميم ورزش معلولان برداشته شده است. اما تا تحقق كامل اهداف ورزش معلولان به ويژه دختران معلول فاصله زيادي وجود دارد. با توجه به اهميت موضوع، در زير نقش و اثرات فعاليت هاي ورزشي در بين دانش آموزان كم توان ذهني كه نسبت به گروه هاي ديگر استثنايي داراي كميت قابل توجهي هستند مورد بررسي قرار خواهد گرفت.
كودكان كم توان ذهني مانند كودكان عادي نياز دارند از نظر آمادگي جسماني، توانايي حركتي و... پيشرفت نمايند. مهارت هاي حركتي اين افراد معمولاً ضعيف است و از شادابي جسمي كمتري برخوردار هستند. نحوه گام برداشتن آنان بعضاً نامتعادل و نااستوار و حكايت از آن دارد كه هماهنگي كلي حركات بدني آنان ضعيف است.
شناخت اين ويژگي ها اهميت فعاليت هاي بدني را براي آموزش پذير روشن مي سازد. به نظر مي رسد بهترين بستر براي انجام فعاليت هاي بدني شركت در بازيها و ورزش ها است. هر چند نوجوانان اين گروه عموماً قادر نيستند مانند بازيكنان عادي مهارت هاي ورزشي را در سطح عالي فرا گيرند اما اين توانايي را دارند كه مهارت هاي ورزشي را در سطحي فرا گيرند كه در فعاليت هاي جسماني گوناگون شركت نمايند و آمادگي جسماني خود را افزايش دهند. بازي و ورزش علاوه بر ثمره هاي جسمي فرصت هاي زيادي براي رشد اجتماعي و رشد عاطفي فرد فراهم مي كند. پيروي از مقررات ورزش ها و بازي ها و نيز رعايت نظام ورزشكاري، منصفانه بازي كردن، فرد را به انضباط شخصي و خويشتن داري رهنمون مي كند. برنامه تربيت بدني بايد داراي تنوع بوده و براي رفع نيازهاي ويژه افراد كم توان ذهني تدارك ديده شده باشد. دامنه اين فعاليت ها بر حسب توانايي فرد از فعاليت هاي بدني ابتدايي تا فعاليت هاي اوقات فراغت و فعاليت هاي ورزشي پيشرفته متفاوت است. رشد مهارت هاي حركتي پايه ،يك عامل زيربنايي مهم براي رشد مهارت هاي پيچيده ورزشي است. مهارت هايي چون دويدن، جست زدن، پريدن، لي لي كردن، آويزان شدن و گرفتن توپ و... را مي توان به عنوان نمونه هايي از مهارت هاي پايه نام برد.
به نظر مي رسد رشد مهارت هاي حركتي پايه در افراد كم توان ذهني اندكي كندتر باشد. براي درك چگونگي رشد مهارت هاي حركتي پايه در اين افراد و دليل پايين بودن سطح مهارت هاي حركتي پايه آنها نسبت به كودكان عادي به تحقيقات بيشتري نياز است. اما شواهد نشان مي دهند كه عواملي چون اندازه كل بدن و ساختمان بدن، تنفس ضعيف ماهيچه، سطوح اقتصادي اجتماعي، فقدان تجربيات حركتي و عدم وجود فرصت هايي كه آموزش مناسب فراهم مي آورد در اين امر تأثيرگذار است.(هالاند ۱۹۸۷)
تحقيقات به خوبي نشان داده اند كه وقتي افراد كم توان ذهني تحت آموزش هاي مناسب تربيت بدني قرار مي گيرند در زمينه انجام مهارت هاي حركتي پايه به پيشرفت هاي چشمگيري دست مي يابند. محدوديت هاي حركتي اين افراد نبايد چاره ناپذير انگاشته شوند، بلكه به عنوان چالشي براي تمام آموزگاران، مربيان ورزش و اولياء مطرح مي گردد. به طور خلاصه شركت در فعاليت هاي ورزشي و بازيها امكان زيادي را براي افراد كم توان ذهني مهيا مي كند تا به رقابت با ديگران بپردازند، در حالي كه اين افراد در بازيها گام به گام پيش مي روند بايد براي آموزش تكنيك ها و تاكتيك هاي ورزشي به وقت بيشتر اختصاص يابد. اين نوع فعاليت ها موجب مي شود تا افرادي كه از نظر جسمي نارسايي دارند فعاليت  عضلاني بيشتري داشته باشند و از آمادگي جسماني لازم برخوردار شوند. اين فعاليت ها علاوه بر منافعي كه اشاره شد از نظر تفريحي و پر كردن اوقات فراغت نيز با ارزش هستند. با توجه به مطالب فوق چنين مي توان نتيجه گرفت كه ورزش براي معلولان يك امر ضروري است و به نظر مي رسد جايگاه آن در زندگي آنها بعد از نيازهاي اوليه تغذيه، مسكن و... در اولويت هاي بعدي قرار مي گيرد.
با توجه به اهميت موضوع مي طلبد دست اندركاران امر پژوهش و مربيان تربيت بدني آموزشگاه هاي استثنايي قدم هاي جدي تري در رابطه با تبيين جايگاه و اهميت تربيت بدني و ورزش در زندگي اين عزيزان بردارند.
منابع:
۱- تربيت بدني براي كودكان عقب مانده ذهني، نويسندگان: كارل آريچستد و باري لاوي، ترجمه: پژوهشكده كودكان استثنايي
۲- تربيت بدني و بازپروري براي رشد، سازگاري و بهبودي معلولان، دكتر هاليس اف فيت

اين آزمون براي ارزيابي خستگي شما طراحي شده است و بعضي از دلايل واقعي خستگي و رنگ پريدگي را كه اغلب با آن مواجه هستيم را نشان مي دهد.
براي دادن امتياز اين نكات را در نظر بگيريد:
اگر پاسخ سؤال هميشه صحيح است: ۳ امتياز
اگر پاسخ سؤال اغلب صحيح است: ۲ امتياز
اگر پاسخ سؤال بعضي مواقع صحيح است: ۱ امتياز
اگر پاسخ سؤال هرگز صحيح نيست: ۰ امتياز
حال به اين سؤالات پاسخ صحيح دهيد:
۱- نگاه من خسته و كسل است.
۲- پاهاي من خسته است.
۳- كارهايي را كه دوست ندارم و دلم نمي خواهد انجام دهم، انجام مي دهم.
۴- خواب آلود هستم.
۵- حواس من به سادگي پرت مي شود.
۶- تمام بدنم خسته است.
۷- با عجله غذا مي خورم.
۸- به سادگي نگران مي شوم.
۹- نسبت به زندگي احساس بي ميلي و بي رغبتي دارم.
۱۰- به زحمت حركت مي كنم.
۱۱- بيشتر كار ديگران را انجام مي دهم تا كار خودم را.
۱۲- در وسط روز حتماً بايد مدتي دراز بكشم.
۱۳- به آن اندازه كه مي خواهم اتكا به نفس ندارم.
۱۴- سردرد دارم.
۱۵- بعضي مواقع تاريخ انجام كارهاي مهم و قرارهايم را فراموش مي كنم.
۱۶- فرصت ورزش كردن ندارم.
۱۷- وقتي مي كوشم در مورد كاري تمركز و تفكر كنم، دچار سرگرداني و گيجي مي شوم.
۱۸- هنگام ايستادن احساس سرگيجه مي كنم.
۱۹- صبر و طاقتم خيلي كم است و بسيار كم حوصله هستم.
۲۰- در محل كار بيش از يك ساعت اضافه كاري مي كنم.
* اگر امتياز شما بين ۵-۱۵ مي باشد:
خيلي خوب زندگي مي كنيد و در معرض خطر جدي و خستگي فراواني كه زندگي تان را تحت تأثير قرار دهد نيستيد.
* اگر امتياز شما بين ۱۶-۳۰ مي باشد:
دچار خستگي مفرط هستيد،ولي اگر تغييراتي در زندگي و همچنين عادات خود ايجاد كنيد، از خستگي فراواني كه هم اكنون با آن مواجه هستيد نجات خواهيد يافت.
* اگر امتياز شما بين ۳۱-۴۵ مي باشد:
در مرز خطر قرار داريد و اگر راهي براي درمان اين خستگي پيدا نكنيد بدون شك بيمار خواهيد شد.
* اگر امتياز شما بالاتر از ۴۵ است:
به هيچ وجه تأخير نكنيد. از همين امروز مراقبتهاي ويژه از خود را شروع كنيد تا گرفتار مشكلات جبران ناپذير نشويد. زيرا وضع روحي تان بيشتر از حد تصور در معرض خطر جدي قرار دارد.

عباس اسدي
انجمن جامعه شناسان ايران در ادامه سلسله مباحث جامعه شناختي و مجموعه سخنراني هاي ماهانه علمي- تخصصي، نشست اخير خود را با عنوان اقتصاد اجتماعي، بدآمدهاي جمعي و آموزه هاي برگرفته از تجربه زلزله بم در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران برگزار كرد.
در اين نشست با بررسي آمار خسارت ناشي از زلزله به اين نكته پرداخته شد كه در سال ۲۰۰۲ از ۱۷۰ميليون نفري كه بر اثر سوانح آسيب  ديدند، زلزله مسئول مرگ ۱۹ميليون نفر آن بوده است. ۱۸درصد از زمين لرزه هاي مخرب، كوبنده و هراس آور سهم ايران بوده است. ۸۰درصد از ميراث ويراني و مرگ با زلزله به شش كشور تعلق دارد كه ايران يكي از آسيب پذيرترين آنها است.
در اين جلسه همچنين اعلام شد در سوم بهمن ۱۲۸۷شمسي در «سيلاخور» زلزله اي به بزرگي ۴/۷ در مقياس ريشتر به وقوع پيوست كه ۸۰۰ كشته و ۶۴روستاي تخريب شده حاصل آن بود. در پنجم دي ۱۳۸۲ در زلزله بم به بزرگي ۷/۶ ريشتر بين ۴۵ تا ۵۰ هزار نفر جان باختند و بيش از ۱۹هزار واحد از ساختمان هاي منطقه زلزله زده شهري، يعني بم و بروات و بيش از ۹۵درصد ساختمان هاي مناطق روستايي تخريب شد، همچنين هشت هزار هكتار از باغات و ۵۰ رشته قنات آسيب  ديدند و ۲۲ اثر فرهنگي (از ۲۳ اثر) شامل بزرگترين، قديمي ترين و مهمترين بناي گلي جهان با قدمت ۲۰۰۰ ساله، يعني ارگ بم ويران شدند.
آمار ياد شده نشان مي دهد كه ايران يكي از زلزله خيزترين كشورهاي جهان است كه در فاصله ۹۵سال در حدود ۹۵زلزله مهم پهنه كشور را لرزانده است، يعني اين كه هر سال يك بدآمد فاجعه آميز، در مجموعه اين زلزله ها حداقل ۱۵۰ هزار نفر (و شايد به مراتب بيشتر، چرا كه آمار زلزله هاي قديمي در دست نيست) جان باخته، ۳۵۰ هزار نفر مجروح و در آن ميان ده ها هزار نفر دچار معلوليت جسمي و عوارض جدي رواني شدند و به جز آن چند صد هزار نفر نيز آواره شده، با مشكلات ريز و درشت اقتصادي و انحراف هاي اجتماعي و مصيبت هاي جانبي روبه رو شدند و در نتيجه خانواده هاي زيادي از هم گسيخته شد و كودكان و نوجواناني بلاتكليف و بي سرپرست روي دست جامعه ماند.
دكتر رئيس دانا اقتصاددان كه از نزديك جريان كمك رساني به زلزله بم را شاهد بوده و با تشكيل يك تشكل غيردولتي شماري از دانشجويان و امدادرسانان را براي كمك به مردم آسيب ديده از زلزله بسيج كرده است درباره پيامدهاي زلزله بم بر اين باور است، پديده زلزله تاكنون تنها تدبيرهاي مقطعي دولت ها را برانگيخته و احساسات جمعي مردم ايران را سخت جريحه دار كرده است اما در درازمدت به فراموشي سپرده شده است.
وي مي گويد: اما آنچه در زلزله ويرانگر بم اهميت زيادي دارد بررسي خسارت ها و آسيب هاي ناپيدا در اين رخداد طبيعي است.
اين اقتصاددان بر اين نكته تأكيد مي كند كه مردم و افكار عمومي معمولاً نسبت به تلفات و ويراني هاي  آشكار آگاهي دارند و عواقب فاجعه زلزله را برحسب همين پيامد مي سنجند و با احساسات و عواطفشان بر همين اساس واكنش نشان مي دهند. ميزان همدلي در برابر فاجعه مرگ ومير ۴۵ هزار نفري زلزله بم در ايران و جهان بسيار جدي بود، شايد اين نشانه افزايش آگاهي نسبت به قسمت هاي پيداي كوه يخ است. اما بخشي از اين پيامدها نيمه آشكار و نيمه پنهان است. مسائل زخمي ها، بي خانمان ها كه كمتر به نمايش رسانه اي درمي آيد در اين قسمت قرار مي گيرد. پس از اين بخش نوبت به سطح آسيب هاي جسمي و معلوليت هاي ناشي از زلزله مي رسد كه تنها با دقت و استفاده از ابزارهاي شناسايي آماري و اجتماعي- اقتصادي، قابل تشخيص اند و البته بخشي از كوه يخ شناور در آب به  شمار مي آيد.
قسمت هاي ناپيدا و فرورفته به آسيب ديدگي هاي رواني، از كار افتادن نيروي انگيزشي اقتصاد و در نهايت به آسيب ها و انحرافات اجتماعي بازمي گردد كه آثار و عوارض از پايان سال نخست زلزله آشكار مي شود به گونه اي كه اگر فكري و چاره اي اساسي براي پيشگيري از اين گونه آسيب هاي ناپيدا نشود،  بحران جدي ناهنجاري هاي اجتماعي در اين منطقه رخ خواهد داد.
لذا جامعه شناسان بر اين باورند كه باززنده  سازي در شرايط حاضر ضروري ترين كار در باب سامان سازي پيامدهاي ناشي از زلزله بم است، باز زنده سازي، فعاليتي ژرف تر، گسترده تر و پرهزينه تر از بازسازي است كه در اين روش نياز جدي به تشخيص رابطه ميان كاركردهاي اجتماعي- اقتصادي و كاركردهاي كالبدي و فضايي دارد كه بدون فوت وقت بايد به سرانجام برسد.