آسيا تايمز
ترجمه: نيلوفر قديري
پس از فروپاشي اتحاد شوروي، روسيه به بازيگر درجه چندم روابط بين الملل تبديل شد. علت اين تنزل رتبه اين بود كه اولاً قلمرو سياسي روسيه كه مهمترين برگ برنده رهبران كرملين بود، ناگهان نصف شد. دوم اين كه دو جمهوري صنعتي و استراتژيك اوكراين و بلاروس از آن جدا شدند و ديگر اينكه متحدان سابق اين كشور در اروپاي شرقي يكايك به غرب نزديك شدند و نقش محوري روسيه را در اروپا و بالكان انكار كردند. روسها چند سال اول پس از فروپاشي را صرف امور امنيت داخلي و تنظيم ارتباطات تازه با جهان كردند اما به تدريج به اين نتيجه رسيدند كه براي احياي گذشته با شكوه چاره اي به جز تقويت بنيه نظامي بويژه بخش موشكي آن ندارند. به همين علت به تدريج و ظاهراً در خفا برنامه نوسازي موشكها آغاز شد.
وقتي جنگ سرد به پايان رسيد تصور عمومي درباره نقش زرادخانه هاي هسته اي روسيه و آمريكا اين بود كه اين زرادخانه ها ديگر اهميت خود را از دست مي دهند، چرا كه هيچ يك از دو طرف ديگري را دشمن نمي داند. اما خيلي زود معلوم شد كه چنين تصوري غلط است. هيچ يك از دو طرف تمايلي به كاستن از حجم تسليحات هسته اي خودشان ندارند. روسيه به عنوان بازمانده و جانشين يك ابرقدرت سابق براي تسليحات هسته اي خود ارزش زيادي قائل بود چون آن را تنها نماد شكوه جهاني اش مي ديد. به همين دليل تصميم گرفت به تك تك تحركات آمريكا كه با هدف برهم زدن كمي يا كيفي توازن هسته اي ميان دو كشور صورت مي گرفت، پاسخ دهد و اين به سياست رسمي مسكو تبديل شد.
وقتي بوش از پيمان ABM (ضد موشك بالستيك) خارج شد تا سيستم ملي دفاع موشكي بسازد، انتظار عمومي در غرب اين بود كه روسيه دير يا زود دست به اقدامات متقابل مي زند تا نشان دهد چنين سيستمي تأثيري بر توانايي بازدارندگي هسته اي اين كشور ندارد.
ولاديمير پوتين رئيس جمهور روسيه چندي پيش اعلام كرد، مسكو نسل جديدي از تسليحات هسته اي را مي سازد كه ديگر قدرت هاي هسته اي هنوز آن را در اختيار ندارند و به نظر نمي رسد كه فعلاً دست به چنين كاري بزنند. پوتين در نشست ژنرال هاي روسي در مسكو گفت: ما بر تجهيز و آماده سازي مداوم قواي مسلح پافشاري مي كنيم و قواي هسته اي هم بخشي از آن است. ما مشغول ساخت فن آوري هاي جديد سيستم هاي موشكي هسته اي هستيم كه ديگر قدرت هاي هسته اي از آن برخوردار نيستند و نخواهند بود. من مي خواهم همه اين را بفهمند.
اعلام اين خبر هسته اي، واكنشي بود به اقدامات واشنگتن در زمينه دفاع موشكي. روسيه مدتهاست تأكيد مي كند كه با توجه به اندازه زرادخانه موشك بالستيك خود توان شكست برنامه دفاع ضدموشكي آمريكا را دارد.
وقتي جورج بوش در سال ۲۰۰۱ از پيمان ضد موشك بالستيك ۱۹۷۲ خارج شد تا برنامه دفاع ضدموشكي جديدي را دنبال كند، روسيه هم اعلام كرد كه ديگر خود را به توافقنامه هاي قبلي كه موشك هاي با قابليت حمل چندين كلاهك چند منظوره را منع مي كرد، پايبند نمي بيند. بعد از آن مسكو به دنبال تجهيز موشك جديد «توپول» خود به چندين كلاهك بود، گزينه اي كه آسيب پذيري اين سلاح را در مقابل سيستم دفاع موشكي آمريكا كاهش مي دهد. سيستم دفاع موشكي آمريكا فقط براي حمله به يك كلاهك در آن واحد، طراحي و برنامه ريزي شده است.
اكنون معلوم شده است كه فن آوري هاي جديد سيستم موشكي هسته اي كه روسيه وعده آن را داده است در حقيقت مدل ارتقا يافته موشك توپول -M، RS-12M است كه ناتو آن را «SS-27 » مي خواند و اولين بار در سال ۱۹۹۴ آزمايش شد.
توپول -M را مي توان از سيلوها (مكان هاي زيرزميني مخصوص نگهداري موشك) و يا از مكان هاي متحرك پرتاب كرد. اين موشك ۸۶/۲۲متر طول و ۱۱ هزار و ۱۰۴ كيلومتر برد دارد. روسيه اكنون ۴۰ سيستم موشكي توپول -M دارد و تا سال آينده پنج سيستم ديگر به آن اضافه مي شود.
روسيه در ادامه تلاش براي شكست برنامه دفاع ضد موشكي آمريكا، همچنين برنامه هايي براي روي كار آوردن و فعال كردن موشك هاي بالستيك قاره پيماي SS-19 با كلاهك چند منظوره را دارد كه در انبارها مانده است. پوتين پيش از اين گفته بود تعداد قابل توجهي موشك بالستيك قاره پيماي SS-19 دارد كه بدون سوخت در انبارها ذخيره شده و در گذشته هيچ گاه مورد استفاده قرار نگرفته است، بنابراين هيچ وقت در مذاكرات خلع سلاح حرفي درباره آنها زده نمي شد. پوتين SS-19 را «قدرتمندترين موشك هاي دنيا با توان غيرقابل مقايسه براي غلبه بر هر دفاع ضد موشكي» توصيف كرده است.
روس ها بر اين باورند كه SS-19 ها مي توانند تا بيش از ۲۵ سال كارايي داشته باشند و رفته رفته جايگزين موشك هاي خارج از رده، شوند.
نسل چهارم UR-100NUTTH ، كه استيلت SS-19 هم خوانده مي شود، موشك بالستيك قاره پيماي قابل ذخيره است. SS-19مي تواند شش كلاهك هر يك به وزن تا يك مگاتن را حمل كند.
وقتي پيمان استارت يك در سال ۱۹۹۱ توسط آمريكا و اتحاد شوروي امضا شد، شوروي در مجموع ۳۰۰ موشك SS-19مستقر در روسيه و اوكراين داشت. استارت يك در حقيقت با هدف كاهش و محدود كردن تسليحات جنگي استراتژيك تهيه و امضا شد. بعد از فروپاشي شوروي، اوكراين مدعي موشك هايي شد كه در خاك اين كشور مستقر بود. اين در حاليست كه همه ۱۳۰۰ كلاهك هسته اي آنها براي نابود شدن به روسيه فرستاده شده بود. طبق پيمان استارت دو روسيه مي بايست همه موشك هاي بالستيك قاره پيماي زميني قابليت حمل چندين كلاهك خود را نابود مي كرد. براساس مفاد اين پيمان مجموع ۱۰۵موشك SS-19 به اين شرط حفظ مي شد كه به جاي شش كلاهك فقط با يك كلاهك مجهز شوند.
در ماه مه ،۲۰۰۲ پوتين و بوش پيماني موسوم به پيمان مسكو امضا كردند كه از دو كشور مي خواست، شمار كلاهك هاي فعال خود را بين ۱۷۰۰ تا ۲۲۰۰ عدد كاهش دهند. در اين پيمان به دو طرف اجازه داده مي شد تا اين كلاهك هاي كاهش داده شده را به جاي نابود كردن، در انبارها ذخيره كنند. در حقيقت پايان پيمان كاهش تسليحات استراتژيك استارت دو بود، چرا كه در آن پيمان روسيه مي توانست موشكهاي SS-19خود را به حالت فعال حفظ كند. براساس گزارش هاي رسانه هاي روسيه، اين كشور اكنون سه لشگر موشكي و ۱۶ واحد دارد كه در مجموع ۷۳۵ موشك بالستيك قاره پيماي مجهز به ۳۱۵۹ كلاهك هسته اي دارد. در اكتبر ،۲۰۰۳ پوتين گفت كه روسيه حق انجام حملات نظامي پيشگيرانه را براي خود حفظ مي كند.
در فوريه گذشته روسيه اعلام كرد يك سيستم استراتژيك مافوق صوت جديد را امتحان كرده كه قدرت مانور عميق موشك هاي دوربرد اين كشور را ممكن مي كند و توان غلبه بر دفاع آمريكا را نيز دارد. مقامات روسي ادعا كردند كه اين سلاح آزمايش شده نشان داده است كه مي تواند چنان با سرعت مانور دهد كه هر سيستم دفاع موشكي را بي اثر بگذارد.
به نظر مي رسد پيشرفت تكنولوژيكي كه پوتين از آن حرف مي زند، توان جدا شدن كلاهك ها از موشك اصلي در آخرين مرحله از فرود آمدن است به طوري كه موشك، ادامه راه را مانند يك موشك كروز طي كند. چنين موشك هايي مي توانند از چشم هر سپر دفاع موشكي كه در حال حاضر وجود دارد يا در آينده ممكن است طراحي شود مصون بمانند.
مقامات نظامي روسيه مي گويند، اين تكنولوژي جديد با موفقيت در ماه فوريه آزمايش شد. در همين حال در سپتامبر گذشته، روسيه يك موشك بالستيك قاره پيماي قابل شليك از روي زيردريايي موسوم به بولاوا را آزمايش كرد.
اين كشور همچنين قرار است يك نمونه متحرك از موشك بالستيك توپول -M خود را به زودي امتحان كند و توليد آن را در سال ميلادي آينده آغاز نمايد.
وعده پوتين درباره نسل جديد تسليحات هسته اي روسيه، جديدترين نمونه از هشدارهاي اين كشور درباره توسعه برنامه دفاع موشكي آمريكا و تأكيدي براين است كه اين برنامه بي پاسخ نخواهد ماند. همزمان با سخنان پوتين، پنتاگون اعلام كرد اولين ردگيريهاي اين سيستم در فورت گريلي آلاسكا مستقر شده است. سيستم دفاع موشكي آمريكا قرار است تا پايان ماه دسامبر عملياتي شود. اين سيستم شامل شش ردگير موشكي است كه در فورت گريلي مستقر است. ده ردگير ديگر قرار است در آينده در اين منطقه استقرار يابد. چهار ردگير هم در پايگاه نيروي هوايي وندنبرگ در مركز كاليفرنيا نصب مي شود.
واكنش واشنگتن به پيشرفت جديد روسيه اين بود كه، مسكو حق دارد سلاح هاي جديد توليد كند و اين ناقض پيمان هاي كنوني نيست. «اسكات مك كلان» سخنگوي كاخ سفيد گفت، بوش و پوتين پيش از اين درباره اين موضوع گفت و گو كرده اند. مك كلان درباره سخنان پوتين گفت: ما به خوبي از اقدامات بلند مدت نوسازي ارتش و توان نظامي آنها آگاه هستيم.
در پي اعلام اينكه سيستم دفاع موشكي آمريكا تا پايان سال ۲۰۰۴ فعال مي شود، واكنش روسيه بسيار خونسردانه بوده است. در اكتبر گذشته، وزارت دفاع روسيه اعلام كرد، سيستم هاي جديد دفاع موشكي در آلاسكا هيچ تهديدي براي امنيت روسيه به حساب نمي آيند.
سيستم دفاع موشكي آمريكا طوري برنامه ريزي شده كه مجموعه اي از موشك هاي ردگيري در آلاسكا و كاليفرنيا براي يافتن و نابودي موشك مهاجم به پرواز در مي آيند. مقامات آمريكايي از مدت ها پيش اعتراف كرده بودند كه اين سيستم نمي تواند از آمريكا در مقابل تكنولوژي چين يا روسيه دفاع كند، اما براي مقابله با كشورهايي چون ايران و كره شمالي آماده است. اين كشورها در حال توليد موشك هاي دوربرد هستند.
درباره احتمال دامن زدن اقدامات دفاع موشكي آمريكا به يك رقابت تسليحاتي با ديگر كشورها، اخيراً هشدارهايي داده شده است، هشدارهايي در اين باره كه نه تنها روسيه بلكه چين هم بايد قواي هسته اي دوربرد خود را براي مقابله با سيستم هاي دفاع موشك بالستيك آمريكا در آينده، تقويت كند. پنتاگون در گزارشي از ارزيابي سالانه قواي نظامي چين، به اين نكته اشاره كرده كه پكن دفاع موشكي را تهديدي مستقيم مي داند. در گزارش وزارت دفاع آمريكا آمده است، به باور پكن دفاع موشكي آمريكا اعتبار بازدارندگي هسته اي چين را به چالش گرفته و در نهايت ممكن است براي حفاظت و دفاع از تايوان به كار گرفته شود.
روسيه و چين همچنين نگران اين هستند كه بازدارندگي هسته اي آنها با فعال شدن سيستم دفاع موشكي آمريكا از ميان برود. مقامات آمريكايي در واكنش به اين هشدارها و نگراني ها مي گويند، دفاع موشكي تنها براي مقابله با موشك هاي ايران با كره شمالي طراحي مي شود.
اقدامات و تلاش هاي جديد مسكو در زمينه تسليحات موشكي و هسته اي، در حقيقت تلاشي است براي محكم كردن جاي خود در چندين مناقشه بين المللي؛ از اختلافات ارضي با ژاپن گرفته تا اختلاف نظر با غرب بر سر اوكراين.
اما ادعاي روسيه درباره توليد موشك هايي با قابليت غيرقابل مقايسه و غلبه بر هر سيستم دفاع ضد موشكي، نگراني هايي در نقاط ديگر برمي انگيزد، مثلاً روسيه سيستم هاي موشكي دفاع هوايي دوربرد ۳۰۰PMU-S به چين فروخته است.
پكن با هدف تقويت توان دفاع ضد موشكي خود اين سيستم ها را خريداري كرده است. بنابراين، اعلام اينكه روسيه به سلاح جديدي دست يافته كه هر دفاع موشكي را بي اثر مي كند، قطعاً خوشايند چين نيست.
تأكيد شين هوا ،خبرگزاري رسمي چين ،بر تصريح وزارت خارجه روسيه مبني بر اينكه نسل جديد تسليحات هسته اي اين كشور هيچ كشور خاصي را تهديد نمي كند و اينكه روسيه قصد توسعه زرادخانه هاي هسته اي اش را ندارد، اصلاً اتفاقي نيست.
مسكو بعد از اعلام اين خبر از زبان پوتين، تلاش كرد تا از اهميت آن بكاهد. يوروي فدوتوف معاون وزير خارجه روسيه بلافاصله اعلام كرد، سيستم جديد موشك هسته اي روسيه فقط دفاعي و بخشي از برنامه اين كشور براي ارتقاء توان نظامي خود است. فدوتوف در پاسخ به اين پرسش كه در حالي كه ايران و كره شمالي به دليل برنامه هاي هسته اي شان تحت فشار شديد قرار دارند، چرا روسيه براي افزايش توان هسته اي خود تلاش مي كند، گفت : «بهبود و ارتقاي سيستم هاي موشكي براي اجتناب از اتفاقات خاص، امري ضروري است».
اين در حاليست كه اتفاقاً سال گذشته رسانه هاي روسيه حدس زدند، بهترين واكنش مسكو به احتمال يك درگيري هسته اي در شبه جزيره كره، مي تواند يك حمله موشكي پيشگيرانه عليه تأسيسات هسته اي كره شمالي باشد كه با موشك هاي كروز انجام شود، بنابراين تحركات جديد روسيه، در پيونگ يانگ هم مورد توجه قرار خواهد گرفت.
اين تحولات نشان مي دهد در حالي كه آمريكا به شدت منتقد و نگران گسترش فن آوري هسته اي در دنياست، رقابت هسته اي ميان واشنگتن و مسكو روز به روز قوت بيشتري مي گيرد.
