سه شنبه ۱۳ خرداد ۱۳۸۲- سال يازدهم -شماره ۳۰۶۸ - jun . 3, 2003
محيط زيست
Front Page

گذري و نظري بر كاشان
جلوه هاي جادويي طبيعت و معماري
017140.jpg

نام كاشان به ويژه در اين روزهاي زيباي بهاري، ياد گل و گلاب و باغهاي پر از گل محمدي را در ذهن تداعي مي كند. اما براي من خاطره اي از رايحه عطر گلهاي خشك محمدي كه از كودكي در جانماز مادربزرگ با آن آشنا بوده ام، رايحه اي كه خاطرات دوران خوش كودكي را در كوچه  باغهاي ذهنم به ياد مي آورد و سخنان پندآميز آن عزيز را دوباره در گوشم نجوا مي كند.
از كاشان زياد شنيده بودم، ديداركنندگان از اين شهر بارها از زيبايي هاي كاشان برايم گفته بودند، اما تا به امسال توفيق ديدن اين شهر را نداشتم. شهري كه اكثر مردم آن را با گلاب خوش عطرش مي شناسند و هر ساله جشنواره اي به مناسبت ايام گلابگيري در آن برپا مي شود. اما با ديدن اين شهر و قدمت و پيشينه آن و آثار تاريخي اش دريافتم كه كاشان نيز يكي از مراكز مهمي است كه جاذبه هاي توريستي را براي كشور ما چند برابر مي كند و مي تواند شمار قابل توجهي از جهانگردان را جذب كند و در نهايت يكي از قطب هاي توريستي كشور باشد. اما متأسفانه مشكلاتي كه در صنعت توريسم ايران با آن روبرو هستيم كم و بيش بر اين شهر سايه افكنده است.
كاشان شهري است در دل كوير با قدمتي هفت هزار ساله، اين را كشفيات باستان شناسي در شهر باستاني «سيلك» كه خرابه هاي آن در كاشان فعلي واقع شده است به ما مي گويد. ظروفي كه باستان شناسان در اين شهر باستاني كشف كرده اند بيانگر تاريخ هزاره پنجم قبل از ميلاد يعني حدود هفت هزار سال پيش است و برخي سيلك را قديمي ترين منطقه مسكوني فلات قاره آسيا مي نامند، كه اين خود گواه ديگري بر قدمت تمدن و فرهنگ ايران زمين است.
يكي ديگر از آثار تاريخي شهر كاشان مجموعه قلعه جلالي و برج و باروي شهر است كه در سمت جنوب غربي كاشان بر سر راه قمصر قرار دارد.
اين قلعه داراي حصار و بارويي ضخيم با هشت برج مدور و مرتفع است كه قطر آن در نزديك زمين ۶ متر و در بالاي حصار حدود ۴ متر است و يكي از آثار زيبا و مورد توجه باستانشناسان و گردشگران مي باشد.
مناره آجري زين الدين كه در قرن نهم هجري ساخته شده و در حدود ۴۷ متر ارتفاع داشته است، از ديگر بناهاي تاريخي اين شهر است. اين مناره بر اثر زلزله سال ۱۱۹۲ هجري خميده شد و تا سال ۱۳۱۰ به همين صورت باقي ماند و پس از آن ۲۴ متر از ارتفاع آن را تخريب و در حال حاضر ارتفاع آن ۲۳ متر است اين مناره توسط خواجه زين الدين ساخته شده است.
باغ اميركبير
هر مسافري كه قدم به كاشان مي گذارد، انگيزه دارد كه سري هم به باغ فين يا همان باغ اميركبير بزند. جلوه هاي جادويي حيات را در اينجا مي توان درفواره هاي فيروزه اي كه از چشمه هاي ۷ هزار ساله سليمانيه آب مي گيرند، به نظاره نشست. درختان كهن يا شاخساران بلند خود، خنكاي دلپذير سايه شان را به مسافراني كه داغي كوير تفته بر تن شان نشسته، هديه مي كند. مي گويند قدمت اين باغ بيش از يكهزار سال است و بناهاي كنوني آن شامل حمام ها، عمارت مركزي، عمارت سر در حياط خلوت كريمخاني، شتر گلوي فتحعليشاهي و حوض جوش... هر يك معرف دوره اي از تاريخ پرفراز و نشيب ايران اند. اما داغ اميركبير، در اين مكان هميشه زنده است و خاطره آن رادمرد بزرگ را اين گونه در ذهن ام مرور مي كنم: «ما آن شقايقيم كه با داغ زاده ايم».
خانه هاي تاريخي
خانه هاي قديمي و بسيار ديدني در كاشان وجود دارند كه سرشار از تنوع و زيبايي معماري اند.
خانه طباطبايي ها كه در اواسط قرن ۱۳ هجري به همت حاج سيد جعفر نطنزي معروف به طباطبايي كه از تاجران سرشناس فرش كاشان بود ساخته شد، اين خانه مشتمل بر يك حياط مركزي كه حياط بروني، ۲ حياط خلوت كه قسمت اندروني مي باشد تشكيل شده و سهم غربي آن منزل خدمه و كاركنان خانه است. در اين خانه كه معمار آن «استاد علي مريم كاشاني» بوده است، انواع تزئينات و هنرهاي سنتي، همچون آئينه كاري، گچبري، نقاشي، مشبك سازي گچي، قطاربندي، يزدي بندي و انواع كاربندي هاي سنتي ديده مي شود.
خانه بروجردي كه مكان فعلي اداره ميراث فرهنگي فعلي است، از ديگر بناهاي تاريخي اين شهر است كه در سال هاي ۱۲۷۵ تا ۱۲۸۰ هجري به وسيله حاج سيد حسن نطنزي مشهور به بروجردي ساخته شده، نورگير و قسمت سرپوشيده آن در زمره عالي ترين بناهاي سنتي ايران است. مي گويند وقتي مرحوم حاج سيد حسن بروجردي از دختر سيد جعفر طباطبايي براي فرزندش سيد مهدي خواستگاري كرد، از شرايط خانواده عروس براي سر گرفتن اين ازدواج ساختن خانه اي در حد خانه طباطبايي بود. لذا حاج سيد حسن هم براي تحقق خواسته فرزندش، از معمار سازنده خانه طباطبايي يعني استاد علي خواست كه خانه جالبي بنا كند و او نيز تجربه و هنر خويش را به كار گرفت و خانه بروجردي را ساخت. نكته جالب توجه در مورد اين خانه اين است كه بر اساس اسناد باقي مانده در خانه بروجردي، نقاشي هاي اين خانه با نظر ميرزا محمدخان غفاري كاشاني ملقب به كمال الملك انجام شده است.
مسجد و مدرسه آقا بزرگ نيز كه در سال ۱۲۴۸ هجري بنا شده يكي از قديمي ترين و زيباترين بناهاي كاشان و آميزه اي از معماري اسلامي- ايراني است. اين بناها از نظر معماري زيبا و انطباق و هماهنگي آن با خصوصيات اقليمي منطقه كويري كاشان در نوع خود بي نظير است. همچنين مسجد و مدرسه امام خميني كه در دوران قاجاريه و در سال ۱۲۲۰ به دستور ميرزا ابوالقاسم اصفهاني بنا شده از مكانهاي ديدني كاشان به شمار مي آيد.
مناطق ييلاقي و گلابگيري
017390.jpg

وقتي سراغ گلاب و گلابگيري را در كاشان از هر كسي بگيري بدون درنگ همه قمصر را به عنوان اصلي ترين محل نام مي برند. محلي كه در دنيا نمي توان نظيري براي گلابش پيدا كرد، قمصر در ۳۰ كيلومتري جنوب غربي كاشان در دامنه كوهستان سر به فلك كشيده كركس دره زيبا و گل پرور واقع شده، قمصر شهرت و معروفيت جهاني دارد و اصولاً شهري جذاب و توريستي است. از محصولات عمده قمصر عطر و گلاب را مي توان نام برد، كه هم به طريقه سنتي و هم به صورت صنعتي تهيه مي شود. از ديگر محصولات اين محل عصاره و عرقيات گياهي و خشكبار است كه از مرغوبيت خوبي برخوردار مي باشد.
از زيبايي ها و منطقه پر گل و گلاب قمصر كه بگذريم در ۳۰ كيلومتري شمال غربي كاشان به محلي به نام نياسر مي رسيم كه منطقه اي كوهستاني، خوش آب و هوا، و پر از باغهاي انار و گلهاي محمدي است. نياسر را همه با آبشار زيبايش مي شناسند و يكي از جاذبه هاي ديدني طبيعت است. در اين منطقه كوهستاني كه در همسايگي كوير قرار دارد بناهاي تاريخي جالبي نيز وجود دارند كه محله تالار نياسر (شامل آتشكده مربوط به دوره ساساني)، چشمه اسكندريه، آبشار، غار رئيس و باغ تالار از آن جمله اند.
كاشان آميزه اي از ميراث هاي فرهنگي باشكوه و طبيعت زيباست كه جاذبه هاي كم نظير براي توسعه گردشگري و رونق توريسم دارد. مهمانان داخلي و خارجي با آگاهي از وجود چنين جاذبه هايي، مشتاق ديدار ازكاشان خواهند بود تا سفري جالب و خاطره انگيز براي خود فراهم سازند.
«ليلا خاكسار»

تلاش هند براي مهار آب باران
017385.jpg
سه هزار دانشجو را در يك محوطه هفتاد هزار متر مربعي و يك تپه باير در نظر بگيريد. نتيجه، مواجهه با كمبود آبي است كه حتي جوابگوي آبياري تعداد اندكي گياهان رنگي كه مي توانند محيط آموزشي بهتري را براي كالج فراهم سازند، نيست.
پس، مهم ترين مركز آموزش در كوچكترين ايالت هند، كالج گوا، تصميم گرفت در مورد مسأله آب فعال باشد. اين كالج، فعالانه محاسباتي در مورد راه حل هاي كشت با آب باران انجام مي دهد كه مي تواند راهگشاي ديگران در ايالتي باشد كه سالي ۳۰۰۰ ميلي مترباران، به طور عمده در آن به هدر مي رود و وارد درياي عرب (Arabian sea) مي شود.
به تازگي، بعد از يك روز باراني، سخار راگاوان، يكي از دانشمندان شهر چناي (Chennai) با دقت آب هاي باقي مانده از باران را در يك زمين فوتبال بررسي كرد. سپس، او به محاسبه ميزان آبي پرداخت كه مي توان در تراس هاي سه ساختمان اصلي جمع آوري كرد. دكتر راگاوان، كه به خاطر كشت با آب باران به سراسر كشور سفر مي كند، در كارگزاري سيستم كشت آبي در بيش از ۵۰۰ خانه و مؤسسات صنعتي و خيريه مؤثر بوده است.
«نيومن فرناندز» مدير كالج مي گويد: «ساختمان كالج ما در سال ۱۹۶۸ آماده بود. سپس تعاوني محلي صاحبان زمين، تكه زميني از منابع عمومي محلي به ما واگذار كرد كه در آن چشمه اي وجود داشت؛ به تدريج تعداد ما افزايش يافت و راه حل هاي قديمي ديگر كارساز نبودند. اهداف ما سه جنبه دارند، ابتدا، مايليم كه كالج به آب دسترسي داشته باشد، در درجه دوم، لازم است كه بستر آب محلي را حتي اگر خودمان به طور مستقيم از آن استفاده نكنيم، دوباره پركنيم و در مرحله آخر، بايد از اتلاف آب و ورود آن به دريا جلوگيري كنيم.» در ۵۵ سالگي، راگاوان، منابع آب زيرزميني را مانند حساب بانكي مي بيند كه هركسي از آن پول خارج كرده است، بدون اينكه در مورد برگرداندن آن نگراني داشته باشد. او مي گويد: «هيچ تلاش صميمانه اي براي پر كردن دوباره سفره هاي زيرزميني آب با آب باران طي بارندگي هاي موسمي انجام نشده است.
مانند گوا، زادگاه او «چناي» از تأثيرات مغاير توسعه رنج مي برد. او
به خوبي به خاطر مي آورد كه تا حدود سي سال پيش، منطقه اطراف ادارات و خانه هاي ما آسفالت نبود و آب باران جذب خاك مي شد و در چاله هاي كم عمق باقي مي ماند تا به مرور خشك مي شد.
در «ماپوسا» هم كه در همين حوالي است، سيمان و قير، مجتمع هاي مسكوني و ساختمان هاي ساخته شده از مواد سخت كه باران را جذب نمي كنند، نگه داشتن آب باران را مشكل ساخته اند.
اما گروه راگاوان كه مركز باران ناميده مي شود، مي گويد كه راه حل هايي حتي براي مناطق شهري وجود دارد. مثلاً كشت با آب باراني كه روي سقف ها يا جاده هاي فرعي منتهي به خانه ها جمع مي شود.
مركز باران مي گويد: چنين راه حل هايي براي يك خانه مستقل ۳ دلار و براي مجتمع مسكوني ۶۳۴ دلار هزينه در بردارد. در صورت كار گذاشتن اين سيستم، سازه كاشت نيازي به هيچ گونه حفاظت جدي ندارد و هزينه مجددي را تحميل نمي كند.
در يك خانه، ساكنين مي توانند مسير آب روي سقف را به يك چاه روباز هدايت كنند، بعضي از ساكنين آب باران را براي استفاده فوري يا ذخيره به منبعي منتقل مي كنند. مركز باران مي گويد: «در مناطق ساحلي، كاشت با آب باران بسيار اهميت دارد زيرا آبي كه براي كشت مورد استفاده قرار نمي گيرد، بدون هيچ استفاده اي براي ساكنين به دريا مي ريزد.
راگاوان مي گويد: به دست آوردن محصول مبتني بر عقل سليم است. هر كسي مي تواند ايده هاي خوبي داشته باشد و اين تنها محدود به كارشناسان نمي شود. پيشنهاد او، به دام انداختن آب و فاضلاب و احداث سدهايي در مناطق حساس است؛ به نحوي كه آب، سرانجام در جايي باشد كه به آن نياز است. مركز باران، به طور رسمي ازسال گذشته، با حمايت مركز پي ريزي شده در دهلي براي علوم و محيط زيست، آغاز به كار كرده است.
راگاوان مي پرسد: اگر مردم مي توانند هشت يا نه هزار روپيه براي يك تلويزيون رنگي بپردازند، چرا نمي توانند براي كشت با آب باران هزينه اي بپردازند؟ او عكس هايي از چاه هاي بازسازي شده در طول جاده، براي اجتناب از سيل و بالا بردن سطح آب هاي زمين با ضمانت شركت تلفن تاچ تل نشان مي دهد.
راگاوان مي گويد: گوا پتانسيل بالايي براي كشت آبي دارد. در اينجا باران فراوان است، اما ما از كمبود آب رنج مي بريم. گوا با كمبود باران مواجه نيست، با كمبود آب مواجه است. ما دست از تفكر در مورد اهميت آب برداشته ايم. وقتي مردم در مورد آب فكر مي كنند، معمولاً به يك شير آب فكر مي كنند.
ترجمه: فريده خرمي

دانشمندان فرانسوي اعلام كردند:
بعضي گياهان هواي آلوده را از خانه ها مي رانند
017380.jpg
دانشمندان فرانسوي سرگرم بررسي اثرات گياهان مختلف روي هواي داخل خانه ها هستند.
آنان مي خواهند اثر درماني اين گياهان را علاوه بر بعد تزئيني آنها در خانه و محل كار مطالعه كنند.
به گزارش خبرگزاري فرانسه از پاريس، اين بررسي كه از سوي مركز ملي فرانسوي براي مطالعات ساختمانها انجام مي شود در شهر «نانت» در غرب اين كشور و توسط يك هيات علمي دارويي در دانشگاه شهر شمالي «ليل» پيگيري مي گردد. آنان مي خواهند بدانند چگونه برخي گياهان آلاينده ها را از داخل ساختمانها حذف مي كنند.
بيماريهاي معمولي كه ممكن است با حذف آلاينده ها توسط گياهان درمان شود، شامل، سردردها، آسم، خستگي غيرطبيعي و ورم ملتحمه مي باشد.
اين تيم، كه انگيزه خود را هفته پيش اعلام كرد، بر اين باور است كه اثرات آلاينده هاي داخلي- در مقايسه با دودهاي سمي و ذرات پراكنده شده از سوي خودروها و كارخانه ها در هواي خارج- تاكنون از نظر دانشمندان دور مانده است.
علاوه بر دود سيگار حدود ۳۰۰ ماده با تبخير سريع در بسياري ساختمانها وجود دارد كه دانشمندان فكر مي كنند عوامل بالقوه براي بروز بيماريهاي مختلف در انسان هستند.
اين موضوع بسيار مهم است زيرا يك فرد شهرنشين به طور ميانگين ۸۰ درصد وقت خود را در محلهاي سربسته درون خانه يا محل كار مي گذراند.
پژوهشگران فرانسوي مي گويند آغاز كار آنها پايان كاري است كه در سالهاي ۱۹۸۰ توسط «ويليام ولورتون»، يك پژوهشگر ناسا آغاز شده بود.
كار ولورتون براساس بررسي چند صدماده يافت شده در هوايي بود كه توسط فضانوردان «اسكاي لب» يا آزمايشگاه فضايي تنفس مي شد.
وي دريافت كه علاوه بر نقش مشهور گياهان در جذب دي اكسيد كربن طي فرآيند «فتوسنتز»، برخي گياهان مانند ماشينهاي كوچك ضد آلودگي عمل مي كنند. به طوري كه مواد سمي را خنثي يا حذف مي نمايند.
اما «دميان كيومي»، مسئول برنامه پژوهش دانشگاه ليل گفت: شرايط بررسي شده از سوي ولورتون واقعاً قابل مقايسه با يك ساختمان متوسط روي زمين نيست.
كيومي افزود: تيم فرانسوي روي روشهايي براي آزمايش قابليتهاي حذف آلودگي گياهان كار مي كند. و نيز اينكه چطور برخي گياهان را مي توان به عنوان هشداردهنده آلودگي هوا بكار برد. يعني آنهايي كه در اثر آلودگي پژمرده مي شوند يا رنگ برگهاي آنها تغيير مي كند.
در نانت، پژوهشگران مي خواهند ببينند با چه سرعتي برخي گياهان آلودگيها را جذب مي كنند.
ترجمه: سعيد علوي نائيني

|   اجتماعي    |    ادب و هنر    |    اقتصادي    |    آموزشي    |    انديشه    |    خارجي    |
|   سخنگاه آزاد    |    سياسي    |    شوراها    |    شهري    |    علمي فرهنگي    |    محيط زيست    |
|   معلولين    |    موسيقي    |    ورزش    |    ورزش جهان    |    صفحه آخر    |

|    صفحه اول    |    آرشيو    |    شناسنامه    |    بازگشت    |